พ.ร.บ.การรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ. 2562 (Thailand Cybersecurity Act) คือกฎหมายที่กำหนดว่าประเทศจะปกป้องระบบคอมพิวเตอร์และบริการที่พึ่งพาระบบเหล่านั้นอย่างไร กฎหมายนี้ตั้งสำนักงานคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ (สกมช. หรือ NCSA) และกำหนดหน้าที่ให้หน่วยงานของรัฐกับโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทางสารสนเทศ (CII คือระบบที่อยู่เบื้องหลังบริการซึ่งประเทศขาดไม่ได้) บทความนี้อธิบายว่าองค์กรแบบไหนอยู่ในขอบเขต และการเป็น CII หมายความว่าอะไรในทางปฏิบัติ เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย

กฎหมายนี้ใช้กับใคร

หน้าที่ตามกฎหมายตกอยู่กับ 3 กลุ่มเป็นหลัก คือ หน่วยงานของรัฐ หน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแล (หน่วยงานที่ควบคุมดูแลภาคส่วนหนึ่ง เช่น ธนาคารแห่งประเทศไทยกำกับธนาคาร) และหน่วยงาน CII ประมวลแนวทางปฏิบัติที่ออกตามกฎหมาย (ชุดแนวทางและกรอบมาตรฐานขั้นต่ำที่คณะกรรมการกำกับดูแลประกาศ) ก็ระบุขอบเขตไว้เช่นเดียวกัน ตามที่เราอ่านกฎหมาย บริษัทเอกชนจะไม่ต้องทำตามหน้าที่ของ CII จนกว่าจะถูกกำหนดเป็น CII นอกจากนี้ เมื่อกำลังรับมือภัยคุกคามระดับร้ายแรง เจ้าหน้าที่ขอข้อมูลจากบุคคลที่เกี่ยวข้องได้ (มาตรา 61 และ 62) และการไม่ให้ข้อมูลโดยไม่มีเหตุอันสมควรมีโทษปรับไม่เกิน 100,000 บาท (มาตรา 74)

CII มี 7 ภาคส่วน

มาตรา 49 ระบุ 7 ด้านที่ภารกิจหรือบริการขององค์กรอาจทำให้เป็น CII และให้คณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ (กมช.) ประกาศเพิ่มด้านอื่นได้:

  • ด้านความมั่นคงของรัฐ
  • ด้านบริการภาครัฐที่สำคัญ
  • ด้านการเงินการธนาคาร
  • ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและโทรคมนาคม
  • ด้านการขนส่งและโลจิสติกส์
  • ด้านพลังงานและสาธารณูปโภค
  • ด้านสาธารณสุข

ประกาศของ กมช. ที่ลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 16 กันยายน 2568 ระบุภารกิจหรือบริการเฉพาะในแต่ละด้าน พร้อมหน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแลที่รับผิดชอบ ตัวอย่างเช่น ด้านธนาคารระบุบริการอย่างพร้อมเพย์ (PromptPay) และบาทเนต (BAHTNET) โดยมีธนาคารแห่งประเทศไทยเป็นผู้กำกับ ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและโทรคมนาคมระบุบริการโทรศัพท์ประจำที่ โทรศัพท์เคลื่อนที่ อินเทอร์เน็ต (กำกับโดย กสทช.) และบริการระบบชื่อโดเมน (DNS) ส่วนด้านสาธารณสุขระบุบริการในโรงพยาบาล ยา เวชภัณฑ์และเครื่องมือแพทย์ และบริการข้อมูลสุขภาพดิจิทัล ควรอ่านแนบท้ายประกาศในส่วนของภาคส่วนตนเอง

องค์กรจะเป็น CII ได้อย่างไร

การทำงานในภาคส่วนใดภาคส่วนหนึ่งยังไม่ทำให้เป็น CII ทันที ตามประกาศปี 2568 หน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแลต้องจัดทำบัญชีรายชื่อหน่วยงานในความดูแลที่เข้าเกณฑ์ แล้วส่งให้สำนักงาน สกมช. สำนักงานนำบัญชีเสนอ กมช. ซึ่งเป็นผู้กำหนดว่าหน่วยงานใดเป็น CII จากนั้นสำนักงานแจ้งหน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแล และหน่วยงานนั้นแจ้งไปยังแต่ละองค์กรอีกต่อหนึ่ง หากมีข้อสงสัยหรือข้อโต้แย้งว่าองค์กรใดอยู่ในขอบเขตกฎหมายหรือไม่ กมช. เป็นผู้วินิจฉัย (มาตรา 51)

INFOGRAPHIC
จากหน่วยงานที่เข้าเกณฑ์ ถึงการเป็น CII
01
หน่วยงานกำกับดูแลทำบัญชี
เฉพาะที่เข้าเกณฑ์
02
ส่งบัญชีให้ สกมช.
ด้วยหนังสือแจ้ง
03
สำนักงานเสนอ กมช.
เพื่อพิจารณากำหนด
04
กมช. กำหนดเป็น CII
เป็นผู้ตัดสินสุดท้าย
05
แจ้งแต่ละองค์กร
ผ่านหน่วยงานกำกับดูแล

ประกาศมีเกณฑ์ตัดสินว่าภารกิจหรือบริการใดนับเป็น CII องค์กรอาจถือว่าเป็น CII ได้ หากเข้าข้อใดข้อหนึ่งใน 3 ข้อนี้ ข้อแรก ภัยคุกคามไซเบอร์ต่อบริการขององค์กรจะกระทบบริการ CII ของประเทศ ความมั่นคงของรัฐ ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ การป้องกันประเทศ เศรษฐกิจ การสาธารณสุข ความปลอดภัยสาธารณะ หรือสิ่งแวดล้อม ข้อสอง ภัยคุกคามต่อองค์กรจะกระทบ CII ของหน่วยงานอื่น ข้อสาม บริการขององค์กรเป็นบริการสำคัญของชาติหรือเกิดขึ้นตามนโยบายของรัฐ และเป็นภารกิจหลัก หากบริการล้มเหลวโดยหาทางอื่นมาแทนไม่ทัน อาจกระทบสุขภาพหรือความปลอดภัยของผู้คน ทรัพย์สิน การดำรงชีวิตของประชาชน หรือเศรษฐกิจของประเทศ

ประกาศปี 2568 ยกเลิกประกาศปี 2564 ที่ว่าด้วยเรื่องเดียวกัน องค์กรที่เป็น CII ตามประกาศปี 2564 อยู่แล้วยังคงเป็น CII ต่อไป จนกว่า กมช. จะกำหนดตามประกาศฉบับใหม่เสร็จ เราไม่พบรายชื่อองค์กร CII ที่เปิดเผยต่อสาธารณะ จึงควรถามหน่วยงานกำกับดูแลของตนว่าองค์กรอยู่ในรายชื่อหรือไม่

เมื่อถูกกำหนดเป็น CII แล้ว องค์กรต้องแจ้งรายชื่อและข้อมูลติดต่อของเจ้าของกรรมสิทธิ์ ผู้ครอบครองคอมพิวเตอร์ และผู้ดูแลระบบคอมพิวเตอร์ ไปยังสำนักงาน สกมช. หน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแล และศูนย์ประสานการรักษาความมั่นคงปลอดภัยระบบคอมพิวเตอร์ของ CII ภายใน 30 วัน บุคคลเหล่านี้ต้องเป็นผู้รับผิดชอบในการบริหารงานขององค์กร (มาตรา 52)

หน้าที่ของหน่วยงาน CII

กฎหมายกำหนดหน้าที่ไว้ในมาตรา 52 ถึง 57 และประกาศของคณะกรรมการกำกับดูแล (กกม.) ปี 2567 (ประกาศเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ 2567 และใช้บังคับเมื่อพ้น 180 วัน) ลงรายละเอียดไว้ 21 ข้อในข้อ 4 สรุปได้ดังนี้:

  • ปฏิบัติตามประมวลแนวทางปฏิบัติและมาตรฐาน: ป้องกัน รับมือ และลดความเสี่ยงไซเบอร์ตามประมวลแนวทางปฏิบัติและกรอบมาตรฐาน (ปี 2564) และมาตรฐานของหน่วยงานกำกับดูแล จัดทำเอกสารของตนเองให้เสร็จภายใน 1 ปีนับแต่ประกาศมีผล และทบทวนอย่างน้อยปีละครั้ง
  • ประเมินความเสี่ยงและตรวจสอบทุกปี: ประเมินความเสี่ยงด้านไซเบอร์ และให้ผู้ตรวจสอบด้านความมั่นคงปลอดภัยสารสนเทศตรวจสอบ จะเป็นผู้ตรวจภายในหรือผู้ตรวจอิสระภายนอกก็ได้ (มาตรา 54) ส่งผลสรุปให้ สกมช. ภายใน 30 วันหลังทำเสร็จ และไม่เกิน 31 มกราคมของปีถัดไป พร้อมส่งสำเนาให้หน่วยงานกำกับดูแล
  • เฝ้าระวัง ซ้อม และมีรายชื่อผู้ติดต่อ: มีกลไกเฝ้าระวังภัยคุกคามและเหตุการณ์ เข้าร่วมการทดสอบความพร้อมที่ สกมช. จัด (มาตรา 56) และมีรายชื่อผู้บริหารกับผู้ปฏิบัติที่ติดต่อได้ภายใน 60 นาทีเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน หากข้อมูลเปลี่ยนต้องแจ้งภายใน 15 วัน
  • รายงานเหตุสำคัญ: รายงานต่อ สกมช. และหน่วยงานกำกับดูแล (มาตรา 57) ตามที่อธิบายในหัวข้อถัดไป
  • วางแผนให้งานต่อเนื่อง: มีแผนความต่อเนื่องทางธุรกิจสำหรับบริการสำคัญ และซ้อมแผนอย่างน้อยปีละครั้ง
INFOGRAPHIC
หน้าที่หลัก 5 กลุ่มของหน่วยงาน CII
หน่วยงาน CII
ตามมาตรา 52 ถึง 57 และประกาศปี 2567
ทำตามประมวลแนวปฏิบัติ
ทบทวนเอกสารอย่างน้อยปีละครั้ง
ประเมินและตรวจสอบทุกปี
ส่งผลสรุปให้ สกมช. ใน 30 วัน
เฝ้าระวัง ซ้อม ผู้ติดต่อ
ติดต่อผู้รับผิดชอบได้ใน 60 นาที
รายงานเหตุสำคัญ
ถึง สกมช. ภายใน 24 ชั่วโมง
แผนความต่อเนื่อง
ซ้อมแผนอย่างน้อยปีละครั้ง

ระดับของเหตุและการรายงาน

มาตรา 60 แบ่งภัยคุกคามไซเบอร์เป็น 3 ระดับ คือ ไม่ร้ายแรง ร้ายแรง และวิกฤติ ระดับไม่ร้ายแรงหมายถึงมีความเสี่ยงอย่างมีนัยสำคัญที่ระบบคอมพิวเตอร์ของ CII หรือบริการของรัฐจะด้อยประสิทธิภาพลง ระดับร้ายแรงหมายถึงการโจมตีเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยมุ่งโจมตีโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของประเทศ จนระบบเสียหายและทำงานหรือให้บริการไม่ได้ ระดับวิกฤติไปไกลกว่านั้น คือการโจมตีที่ทำให้บริการของโครงสร้างพื้นฐานสำคัญหรือระบบของรัฐล้มเหลวทั้งระบบ รวมถึงองค์ประกอบอื่น ตัวบทกฎหมายมีนิยามฉบับเต็ม

ประกาศของ กมช. ปี 2564 ให้แนวทางประเมินแต่ละระดับและวิธีรับมือ รวมถึงตัวอย่างกรอบเวลาในการแจ้ง เราไม่ได้สรุปส่วนแนบท้ายของประกาศฉบับนั้น

เมื่อมีเหตุสำคัญเกิดกับระบบของหน่วยงาน CII มาตรา 57 ให้รายงานต่อ สกมช. และหน่วยงานกำกับดูแล ประกาศ กกม. ปี 2566 ว่าด้วยการรายงาน (ประกาศเมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม 2566) กำหนดว่า หน่วยงาน CII ต้องส่งแบบรายงานเหตุให้ สกมช. ภายใน 24 ชั่วโมงหลังตรวจพบ ส่งให้หน่วยงานกำกับดูแลภายในเวลาที่หน่วยงานนั้นกำหนด ปรับปรุงรายงานเมื่อทราบข้อมูลเพิ่ม และส่งรายงานปิดเหตุ หน่วยงานของรัฐใช้หลักเกณฑ์เดียวกันโดยอนุโลม การไม่รายงานโดยไม่มีเหตุอันสมควรมีโทษปรับไม่เกิน 200,000 บาท (มาตรา 73) สกมช. เปิดรับฟังความคิดเห็นร่างประกาศว่าด้วยเรื่องเดียวกันนี้เมื่อกุมภาพันธ์ 2569 หลักเกณฑ์จึงอาจเปลี่ยน

สิ่งที่อาจเปลี่ยน: ร่างแก้ไขกฎหมาย

สกมช. จัดรับฟังความคิดเห็นร่างแก้ไข พ.ร.บ. ไซเบอร์มาแล้วหลายรอบ การรับฟังรอบที่ 3 บนระบบกลางทางกฎหมาย (law.go.th) เปิดถึงวันที่ 15 กรกฎาคม 2569 ตามที่ สกมช. แจ้ง ร่างมี 45 มาตรา และแก้ไขเรื่องต่าง ๆ เช่น คำจำกัดความ คณะกรรมการ บทบัญญัติเรื่อง CII (เช่น มาตรา 48, 49, 50, 53, 56 และ 57) การรับมือภัยคุกคาม และบทกำหนดโทษ เราไม่ได้ตรวจว่าร่างนี้เข้า ครม. หรือรัฐสภาแล้วหรือผ่านแล้วหรือไม่ ให้ถือว่าเป็นข้อเสนอที่อาจเปลี่ยนได้ และตราบที่ยังไม่ประกาศใช้ ตัวบทที่เราอ่านคือ พ.ร.บ. ปี 2562

องค์กรไหนควรให้ความสนใจ (ความเห็นของเรา)

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • คิดว่ากฎหมายนี้ใช้กับภาครัฐเท่านั้น ทั้งที่องค์กรเอกชนก็เป็น CII ได้ (ประกาศครอบคลุมทั้งหน่วยงานของรัฐและเอกชน)
  • คิดว่าทำงานในหนึ่งใน 7 ภาคส่วนแล้วเป็น CII อัตโนมัติ หรือคิดว่าองค์กรประกาศตัวเองเป็น CII ได้ ทั้งที่ กมช. เป็นผู้กำหนด
  • ใช้เกณฑ์ CII ปี 2564 ราวกับเป็นฉบับปัจจุบัน ทั้งที่ประกาศเดือนกันยายน 2568 ยกเลิกไปแล้ว
  • ประเมินความเสี่ยงและตรวจสอบประจำปีแล้ว แต่ไม่ส่งผลสรุปให้ สกมช. ภายใน 30 วัน
  • มองรายงานภายใน 24 ชั่วโมงเป็นรายงานสอบสวนฉบับสมบูรณ์ ทั้งที่ประกาศให้ปรับปรุงเมื่อทราบข้อมูลเพิ่ม และส่งรายงานปิดเหตุทีหลัง
  • สับสนระหว่าง พ.ร.บ.ไซเบอร์กับ PDPA (พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล) ทั้งที่เป็นกฎหมายคนละฉบับ และตามที่เราอ่าน เหตุเดียวอาจเกี่ยวข้องกับทั้งสองฉบับ

ขั้นแรกที่ทำได้ทันที

  • สอบถาม: ถามหน่วยงานกำกับดูแลหรือฝ่ายกฎหมายว่าองค์กรเป็น CII หรือได้รับแจ้งว่าจะเป็นแล้วหรือยัง
  • ทำรายชื่อ: หากเป็น CII ให้จดชื่อเจ้าของกรรมสิทธิ์ ผู้ครอบครองคอมพิวเตอร์ และผู้ดูแลระบบ (มาตรา 52) กับผู้ติดต่อที่ติดต่อได้ภายใน 60 นาที
  • ทดสอบ 24 ชั่วโมง: ตรวจว่ากระบวนการรับมือเหตุการณ์ออกรายงานฉบับแรกได้ภายใน 24 ชั่วโมง และเตรียมแบบรายงานไว้
  • วางตารางงานประจำปี: กำหนดวันประเมินความเสี่ยงและตรวจสอบ พร้อมกำหนดส่งผลสรุปภายใน 30 วัน และไม่เกิน 31 มกราคม
  • หากไม่ใช่ CII: อ่านประมวลแนวทางปฏิบัติเป็นข้อมูลอ้างอิง และติดตามร่างแก้ไขกฎหมาย

หากต้องการดูว่าโปรแกรมความปลอดภัยโดยรวมขององค์กรอยู่ตรงไหน ลองทำแบบประเมินตนเอง

ขอบเขตและความถูกต้องของข้อมูล

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย เราอ่านตัว พ.ร.บ. (จากสำเนาราชกิจจานุเบกษาบนเว็บไซต์กรมสอบสวนคดีพิเศษ เพราะไฟล์ราชกิจจานุเบกษาที่ สกมช. ลิงก์ไว้ดาวน์โหลดไม่ได้) ประกาศเกณฑ์ CII ปี 2568 ประกาศหน้าที่ปี 2567 ประกาศการรายงานปี 2566 ประมวลแนวทางปฏิบัติปี 2564 และหน้าข่าวของ สกมช. เรื่องร่างแก้ไข ส่วนประกาศระดับภัยคุกคามปี 2564 เราอ่านเพียงโครงเรื่อง เราตรวจสอบไม่ได้ว่าองค์กรใดอยู่ในรายชื่อ CII และสถานะของร่างแก้ไขหลังเดือนกรกฎาคม 2569 รายการสิ่งที่ควรเตรียมและคำแนะนำว่าองค์กรไหนควรสนใจเป็นความเห็นของเราเอง ควรตรวจตัวบทฉบับปัจจุบัน และปรึกษาทนายความสำหรับกรณีขององค์กรเอง

แหล่งอ้างอิงและข้อมูลเพิ่มเติม