พ.ร.บ.การรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ. 2562 (Thailand Cybersecurity Act) คือกฎหมายที่กำหนดว่าประเทศจะปกป้องระบบคอมพิวเตอร์และบริการที่พึ่งพาระบบเหล่านั้นอย่างไร กฎหมายนี้ตั้งสำนักงานคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ (สกมช. หรือ NCSA) และกำหนดหน้าที่ให้หน่วยงานของรัฐกับโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทางสารสนเทศ (CII คือระบบที่อยู่เบื้องหลังบริการซึ่งประเทศขาดไม่ได้) บทความนี้อธิบายว่าองค์กรแบบไหนอยู่ในขอบเขต และการเป็น CII หมายความว่าอะไรในทางปฏิบัติ เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย
กฎหมายนี้ใช้กับใคร
หน้าที่ตามกฎหมายตกอยู่กับ 3 กลุ่มเป็นหลัก คือ หน่วยงานของรัฐ หน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแล (หน่วยงานที่ควบคุมดูแลภาคส่วนหนึ่ง เช่น ธนาคารแห่งประเทศไทยกำกับธนาคาร) และหน่วยงาน CII ประมวลแนวทางปฏิบัติที่ออกตามกฎหมาย (ชุดแนวทางและกรอบมาตรฐานขั้นต่ำที่คณะกรรมการกำกับดูแลประกาศ) ก็ระบุขอบเขตไว้เช่นเดียวกัน ตามที่เราอ่านกฎหมาย บริษัทเอกชนจะไม่ต้องทำตามหน้าที่ของ CII จนกว่าจะถูกกำหนดเป็น CII นอกจากนี้ เมื่อกำลังรับมือภัยคุกคามระดับร้ายแรง เจ้าหน้าที่ขอข้อมูลจากบุคคลที่เกี่ยวข้องได้ (มาตรา 61 และ 62) และการไม่ให้ข้อมูลโดยไม่มีเหตุอันสมควรมีโทษปรับไม่เกิน 100,000 บาท (มาตรา 74)
CII มี 7 ภาคส่วน
มาตรา 49 ระบุ 7 ด้านที่ภารกิจหรือบริการขององค์กรอาจทำให้เป็น CII และให้คณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ (กมช.) ประกาศเพิ่มด้านอื่นได้:
- ด้านความมั่นคงของรัฐ
- ด้านบริการภาครัฐที่สำคัญ
- ด้านการเงินการธนาคาร
- ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและโทรคมนาคม
- ด้านการขนส่งและโลจิสติกส์
- ด้านพลังงานและสาธารณูปโภค
- ด้านสาธารณสุข
ประกาศของ กมช. ที่ลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 16 กันยายน 2568 ระบุภารกิจหรือบริการเฉพาะในแต่ละด้าน พร้อมหน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแลที่รับผิดชอบ ตัวอย่างเช่น ด้านธนาคารระบุบริการอย่างพร้อมเพย์ (PromptPay) และบาทเนต (BAHTNET) โดยมีธนาคารแห่งประเทศไทยเป็นผู้กำกับ ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและโทรคมนาคมระบุบริการโทรศัพท์ประจำที่ โทรศัพท์เคลื่อนที่ อินเทอร์เน็ต (กำกับโดย กสทช.) และบริการระบบชื่อโดเมน (DNS) ส่วนด้านสาธารณสุขระบุบริการในโรงพยาบาล ยา เวชภัณฑ์และเครื่องมือแพทย์ และบริการข้อมูลสุขภาพดิจิทัล ควรอ่านแนบท้ายประกาศในส่วนของภาคส่วนตนเอง
องค์กรจะเป็น CII ได้อย่างไร
การทำงานในภาคส่วนใดภาคส่วนหนึ่งยังไม่ทำให้เป็น CII ทันที ตามประกาศปี 2568 หน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแลต้องจัดทำบัญชีรายชื่อหน่วยงานในความดูแลที่เข้าเกณฑ์ แล้วส่งให้สำนักงาน สกมช. สำนักงานนำบัญชีเสนอ กมช. ซึ่งเป็นผู้กำหนดว่าหน่วยงานใดเป็น CII จากนั้นสำนักงานแจ้งหน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแล และหน่วยงานนั้นแจ้งไปยังแต่ละองค์กรอีกต่อหนึ่ง หากมีข้อสงสัยหรือข้อโต้แย้งว่าองค์กรใดอยู่ในขอบเขตกฎหมายหรือไม่ กมช. เป็นผู้วินิจฉัย (มาตรา 51)
ประกาศมีเกณฑ์ตัดสินว่าภารกิจหรือบริการใดนับเป็น CII องค์กรอาจถือว่าเป็น CII ได้ หากเข้าข้อใดข้อหนึ่งใน 3 ข้อนี้ ข้อแรก ภัยคุกคามไซเบอร์ต่อบริการขององค์กรจะกระทบบริการ CII ของประเทศ ความมั่นคงของรัฐ ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ การป้องกันประเทศ เศรษฐกิจ การสาธารณสุข ความปลอดภัยสาธารณะ หรือสิ่งแวดล้อม ข้อสอง ภัยคุกคามต่อองค์กรจะกระทบ CII ของหน่วยงานอื่น ข้อสาม บริการขององค์กรเป็นบริการสำคัญของชาติหรือเกิดขึ้นตามนโยบายของรัฐ และเป็นภารกิจหลัก หากบริการล้มเหลวโดยหาทางอื่นมาแทนไม่ทัน อาจกระทบสุขภาพหรือความปลอดภัยของผู้คน ทรัพย์สิน การดำรงชีวิตของประชาชน หรือเศรษฐกิจของประเทศ
ประกาศปี 2568 ยกเลิกประกาศปี 2564 ที่ว่าด้วยเรื่องเดียวกัน องค์กรที่เป็น CII ตามประกาศปี 2564 อยู่แล้วยังคงเป็น CII ต่อไป จนกว่า กมช. จะกำหนดตามประกาศฉบับใหม่เสร็จ เราไม่พบรายชื่อองค์กร CII ที่เปิดเผยต่อสาธารณะ จึงควรถามหน่วยงานกำกับดูแลของตนว่าองค์กรอยู่ในรายชื่อหรือไม่
เมื่อถูกกำหนดเป็น CII แล้ว องค์กรต้องแจ้งรายชื่อและข้อมูลติดต่อของเจ้าของกรรมสิทธิ์ ผู้ครอบครองคอมพิวเตอร์ และผู้ดูแลระบบคอมพิวเตอร์ ไปยังสำนักงาน สกมช. หน่วยงานควบคุมหรือกำกับดูแล และศูนย์ประสานการรักษาความมั่นคงปลอดภัยระบบคอมพิวเตอร์ของ CII ภายใน 30 วัน บุคคลเหล่านี้ต้องเป็นผู้รับผิดชอบในการบริหารงานขององค์กร (มาตรา 52)
หน้าที่ของหน่วยงาน CII
กฎหมายกำหนดหน้าที่ไว้ในมาตรา 52 ถึง 57 และประกาศของคณะกรรมการกำกับดูแล (กกม.) ปี 2567 (ประกาศเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ 2567 และใช้บังคับเมื่อพ้น 180 วัน) ลงรายละเอียดไว้ 21 ข้อในข้อ 4 สรุปได้ดังนี้:
- ปฏิบัติตามประมวลแนวทางปฏิบัติและมาตรฐาน: ป้องกัน รับมือ และลดความเสี่ยงไซเบอร์ตามประมวลแนวทางปฏิบัติและกรอบมาตรฐาน (ปี 2564) และมาตรฐานของหน่วยงานกำกับดูแล จัดทำเอกสารของตนเองให้เสร็จภายใน 1 ปีนับแต่ประกาศมีผล และทบทวนอย่างน้อยปีละครั้ง
- ประเมินความเสี่ยงและตรวจสอบทุกปี: ประเมินความเสี่ยงด้านไซเบอร์ และให้ผู้ตรวจสอบด้านความมั่นคงปลอดภัยสารสนเทศตรวจสอบ จะเป็นผู้ตรวจภายในหรือผู้ตรวจอิสระภายนอกก็ได้ (มาตรา 54) ส่งผลสรุปให้ สกมช. ภายใน 30 วันหลังทำเสร็จ และไม่เกิน 31 มกราคมของปีถัดไป พร้อมส่งสำเนาให้หน่วยงานกำกับดูแล
- เฝ้าระวัง ซ้อม และมีรายชื่อผู้ติดต่อ: มีกลไกเฝ้าระวังภัยคุกคามและเหตุการณ์ เข้าร่วมการทดสอบความพร้อมที่ สกมช. จัด (มาตรา 56) และมีรายชื่อผู้บริหารกับผู้ปฏิบัติที่ติดต่อได้ภายใน 60 นาทีเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน หากข้อมูลเปลี่ยนต้องแจ้งภายใน 15 วัน
- รายงานเหตุสำคัญ: รายงานต่อ สกมช. และหน่วยงานกำกับดูแล (มาตรา 57) ตามที่อธิบายในหัวข้อถัดไป
- วางแผนให้งานต่อเนื่อง: มีแผนความต่อเนื่องทางธุรกิจสำหรับบริการสำคัญ และซ้อมแผนอย่างน้อยปีละครั้ง
ระดับของเหตุและการรายงาน
มาตรา 60 แบ่งภัยคุกคามไซเบอร์เป็น 3 ระดับ คือ ไม่ร้ายแรง ร้ายแรง และวิกฤติ ระดับไม่ร้ายแรงหมายถึงมีความเสี่ยงอย่างมีนัยสำคัญที่ระบบคอมพิวเตอร์ของ CII หรือบริการของรัฐจะด้อยประสิทธิภาพลง ระดับร้ายแรงหมายถึงการโจมตีเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยมุ่งโจมตีโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของประเทศ จนระบบเสียหายและทำงานหรือให้บริการไม่ได้ ระดับวิกฤติไปไกลกว่านั้น คือการโจมตีที่ทำให้บริการของโครงสร้างพื้นฐานสำคัญหรือระบบของรัฐล้มเหลวทั้งระบบ รวมถึงองค์ประกอบอื่น ตัวบทกฎหมายมีนิยามฉบับเต็ม
ประกาศของ กมช. ปี 2564 ให้แนวทางประเมินแต่ละระดับและวิธีรับมือ รวมถึงตัวอย่างกรอบเวลาในการแจ้ง เราไม่ได้สรุปส่วนแนบท้ายของประกาศฉบับนั้น
เมื่อมีเหตุสำคัญเกิดกับระบบของหน่วยงาน CII มาตรา 57 ให้รายงานต่อ สกมช. และหน่วยงานกำกับดูแล ประกาศ กกม. ปี 2566 ว่าด้วยการรายงาน (ประกาศเมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม 2566) กำหนดว่า หน่วยงาน CII ต้องส่งแบบรายงานเหตุให้ สกมช. ภายใน 24 ชั่วโมงหลังตรวจพบ ส่งให้หน่วยงานกำกับดูแลภายในเวลาที่หน่วยงานนั้นกำหนด ปรับปรุงรายงานเมื่อทราบข้อมูลเพิ่ม และส่งรายงานปิดเหตุ หน่วยงานของรัฐใช้หลักเกณฑ์เดียวกันโดยอนุโลม การไม่รายงานโดยไม่มีเหตุอันสมควรมีโทษปรับไม่เกิน 200,000 บาท (มาตรา 73) สกมช. เปิดรับฟังความคิดเห็นร่างประกาศว่าด้วยเรื่องเดียวกันนี้เมื่อกุมภาพันธ์ 2569 หลักเกณฑ์จึงอาจเปลี่ยน
สิ่งที่อาจเปลี่ยน: ร่างแก้ไขกฎหมาย
สกมช. จัดรับฟังความคิดเห็นร่างแก้ไข พ.ร.บ. ไซเบอร์มาแล้วหลายรอบ การรับฟังรอบที่ 3 บนระบบกลางทางกฎหมาย (law.go.th) เปิดถึงวันที่ 15 กรกฎาคม 2569 ตามที่ สกมช. แจ้ง ร่างมี 45 มาตรา และแก้ไขเรื่องต่าง ๆ เช่น คำจำกัดความ คณะกรรมการ บทบัญญัติเรื่อง CII (เช่น มาตรา 48, 49, 50, 53, 56 และ 57) การรับมือภัยคุกคาม และบทกำหนดโทษ เราไม่ได้ตรวจว่าร่างนี้เข้า ครม. หรือรัฐสภาแล้วหรือผ่านแล้วหรือไม่ ให้ถือว่าเป็นข้อเสนอที่อาจเปลี่ยนได้ และตราบที่ยังไม่ประกาศใช้ ตัวบทที่เราอ่านคือ พ.ร.บ. ปี 2562
องค์กรไหนควรให้ความสนใจ (ความเห็นของเรา)
- หน่วยงานของรัฐ: อยู่ในประมวลแนวทางปฏิบัติและหลักเกณฑ์การรายงานเหตุ ดู บทความเรื่อง SOC สำหรับหน่วยงานภาครัฐ
- องค์กรที่ถูกกำหนดเป็น CII ทั้งรัฐและเอกชน: มีหน้าที่ครบตามที่สรุปไว้ข้างต้น ควรยืนยันสถานะกับหน่วยงานกำกับดูแล
- ผู้ให้บริการแก่ CII หรือหน่วยงานรัฐ: ตัวเองไม่ได้ถูกกำหนด แต่ในความเห็นของเรา ลูกค้าอาจส่งต่อข้อกำหนดเหล่านี้มาทางสัญญา
- องค์กรอื่น: ตามที่เราอ่าน ไม่มีหน้าที่แบบ CII ตามกฎหมายนี้ แต่ประมวลแนวทางปฏิบัติใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงได้ ดู บทความเรื่องความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์เบื้องต้น ส่วนหน้าที่เรื่องข้อมูลส่วนบุคคลเป็นอีกกฎหมายหนึ่ง ดู บทความเรื่อง PDPA สำหรับทีมความปลอดภัย
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- คิดว่ากฎหมายนี้ใช้กับภาครัฐเท่านั้น ทั้งที่องค์กรเอกชนก็เป็น CII ได้ (ประกาศครอบคลุมทั้งหน่วยงานของรัฐและเอกชน)
- คิดว่าทำงานในหนึ่งใน 7 ภาคส่วนแล้วเป็น CII อัตโนมัติ หรือคิดว่าองค์กรประกาศตัวเองเป็น CII ได้ ทั้งที่ กมช. เป็นผู้กำหนด
- ใช้เกณฑ์ CII ปี 2564 ราวกับเป็นฉบับปัจจุบัน ทั้งที่ประกาศเดือนกันยายน 2568 ยกเลิกไปแล้ว
- ประเมินความเสี่ยงและตรวจสอบประจำปีแล้ว แต่ไม่ส่งผลสรุปให้ สกมช. ภายใน 30 วัน
- มองรายงานภายใน 24 ชั่วโมงเป็นรายงานสอบสวนฉบับสมบูรณ์ ทั้งที่ประกาศให้ปรับปรุงเมื่อทราบข้อมูลเพิ่ม และส่งรายงานปิดเหตุทีหลัง
- สับสนระหว่าง พ.ร.บ.ไซเบอร์กับ PDPA (พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล) ทั้งที่เป็นกฎหมายคนละฉบับ และตามที่เราอ่าน เหตุเดียวอาจเกี่ยวข้องกับทั้งสองฉบับ
ขั้นแรกที่ทำได้ทันที
- สอบถาม: ถามหน่วยงานกำกับดูแลหรือฝ่ายกฎหมายว่าองค์กรเป็น CII หรือได้รับแจ้งว่าจะเป็นแล้วหรือยัง
- ทำรายชื่อ: หากเป็น CII ให้จดชื่อเจ้าของกรรมสิทธิ์ ผู้ครอบครองคอมพิวเตอร์ และผู้ดูแลระบบ (มาตรา 52) กับผู้ติดต่อที่ติดต่อได้ภายใน 60 นาที
- ทดสอบ 24 ชั่วโมง: ตรวจว่ากระบวนการรับมือเหตุการณ์ออกรายงานฉบับแรกได้ภายใน 24 ชั่วโมง และเตรียมแบบรายงานไว้
- วางตารางงานประจำปี: กำหนดวันประเมินความเสี่ยงและตรวจสอบ พร้อมกำหนดส่งผลสรุปภายใน 30 วัน และไม่เกิน 31 มกราคม
- หากไม่ใช่ CII: อ่านประมวลแนวทางปฏิบัติเป็นข้อมูลอ้างอิง และติดตามร่างแก้ไขกฎหมาย
หากต้องการดูว่าโปรแกรมความปลอดภัยโดยรวมขององค์กรอยู่ตรงไหน ลองทำแบบประเมินตนเอง
ขอบเขตและความถูกต้องของข้อมูล
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย เราอ่านตัว พ.ร.บ. (จากสำเนาราชกิจจานุเบกษาบนเว็บไซต์กรมสอบสวนคดีพิเศษ เพราะไฟล์ราชกิจจานุเบกษาที่ สกมช. ลิงก์ไว้ดาวน์โหลดไม่ได้) ประกาศเกณฑ์ CII ปี 2568 ประกาศหน้าที่ปี 2567 ประกาศการรายงานปี 2566 ประมวลแนวทางปฏิบัติปี 2564 และหน้าข่าวของ สกมช. เรื่องร่างแก้ไข ส่วนประกาศระดับภัยคุกคามปี 2564 เราอ่านเพียงโครงเรื่อง เราตรวจสอบไม่ได้ว่าองค์กรใดอยู่ในรายชื่อ CII และสถานะของร่างแก้ไขหลังเดือนกรกฎาคม 2569 รายการสิ่งที่ควรเตรียมและคำแนะนำว่าองค์กรไหนควรสนใจเป็นความเห็นของเราเอง ควรตรวจตัวบทฉบับปัจจุบัน และปรึกษาทนายความสำหรับกรณีขององค์กรเอง
แหล่งอ้างอิงและข้อมูลเพิ่มเติม
- สกมช.: กฎหมายและประกาศ: รายการ พ.ร.บ. และประกาศอย่างเป็นทางการของ สกมช.
- พ.ร.บ.การรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ. 2562 (สำเนาราชกิจจานุเบกษา): มาตรา 45, 49 ถึง 57, 60 ถึง 62, 73 และ 74
- ประกาศ กมช. เรื่อง หลักเกณฑ์ลักษณะหน่วยงาน CII พ.ศ. 2568: เกณฑ์ ขั้นตอนการกำหนด และแนบท้ายรายภาคส่วน
- ประกาศ กกม. เรื่อง หน้าที่ของหน่วยงาน CII พ.ศ. 2567: หน้าที่ 21 ข้อของหน่วยงาน CII และหน้าที่ของหน่วยงานกำกับดูแล
- ประกาศ กกม. เรื่อง การรายงานภัยคุกคามทางไซเบอร์ พ.ศ. 2566: การรายงานภายใน 24 ชั่วโมงและแบบรายงาน
- ประกาศ กกม. เรื่อง ประมวลแนวทางปฏิบัติและกรอบมาตรฐาน พ.ศ. 2564: ประมวลแนวทางปฏิบัติและกรอบมาตรฐานด้านไซเบอร์
- ประกาศ กมช. เรื่อง ลักษณะภัยคุกคามทางไซเบอร์แต่ละระดับ พ.ศ. 2564: แนวทางประเมินและรับมือภัยคุกคามแต่ละระดับ
- ข่าว สกมช.: รับฟังความคิดเห็นร่าง พ.ร.บ. ครั้งที่ 3: ประกาศของ สกมช. เมื่อ 19 มิถุนายน 2569