TOR (เอกสารขอบเขตของงาน ที่บอกผู้เสนอราคาว่าหน่วยงานต้องการอะไร) และ RFP (เอกสารเชิญให้ผู้ขายเสนอวิธีแก้ปัญหาและราคา) คือจุดที่กำหนดว่าองค์กรจะได้ระบบความปลอดภัยแบบใด ถ้าเขียนกว้างเกินไป จะได้ของที่ผ่านเอกสารแต่ใช้งานจริงไม่ได้ ถ้าเขียนแคบเกินไป จะเหลือผู้ขายรายเดียว บทความนี้อธิบายวิธีเขียน TOR ที่วัดผลได้ และวิธีวางแผน PoC (proof of concept คือการทดลองใช้ระบบจริงในเวลาจำกัด ตามเกณฑ์ที่ตกลงไว้ล่วงหน้า) เนื้อหาไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย

เขียน TOR จากผลลัพธ์ที่ต้องการ ไม่ใช่จากยี่ห้อ

หลักที่ใช้ได้กับทุกโครงการคือ ให้บอกว่าระบบต้องทำอะไรได้และวัดอย่างไร ไม่ต้องบอกว่าต้องเป็นผลิตภัณฑ์ของใคร ในหน่วยงานรัฐ พ.ร.บ.การจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 วางหลักความคุ้มค่า ความโปร่งใส และการแข่งขันอย่างเป็นธรรม ส่วนข้อความเรื่องการระบุยี่ห้อ และรายละเอียดของระเบียบกระทรวงการคลังที่เกี่ยวข้อง เรายังตรวจจากต้นฉบับไม่ได้ บทความนี้จึงไม่สรุปเรื่องเหล่านี้ ก่อนนำไปใช้ ให้ยืนยันกับฝ่ายพัสดุและที่ปรึกษากฎหมายขององค์กร ความเห็นของเราคือ TOR ด้านความปลอดภัยควรมีหัวข้อต่อไปนี้

  • ปัญหาและเป้าหมาย: เขียนสั้น ๆ ว่าต้องการแก้ปัญหาอะไร เช่น ตรวจจับเหตุการณ์ได้เร็วขึ้น แล้วตัวเลขไหนจะบอกว่าสำเร็จ
  • ขนาดของงาน: ระบุจำนวนผู้ใช้ เครื่อง และปริมาณ log ต่อวันที่ต้องรองรับ พร้อมหน่วยที่ใช้วัดให้ชัด
  • ข้อที่ต้องมีกับข้อที่ควรมี: แยกว่าข้อไหนขาดไม่ได้ และข้อไหนมีแล้วได้เปรียบ ไม่ให้ปนกัน
  • การเชื่อมต่อกับระบบเดิม: ระบุว่าต้องเชื่อมกับอะไร เช่น ระบบจัดการตัวตน (ระบบเก็บบัญชีผู้ใช้และสิทธิ์) ไฟร์วอลล์ หรือ SIEM (ระบบรวบรวมและวิเคราะห์ log จากหลายแหล่ง) ที่มีอยู่
  • บริการหลังขาย: กำหนดการติดตั้ง การอบรม และ SLA (ข้อตกลงระดับบริการ เช่น เวลาตอบรับและเวลาแก้ไขเมื่อเกิดปัญหา)
  • เกณฑ์ตรวจรับ: เขียนไว้ตั้งแต่ต้นว่าระบบต้องทำอะไรได้บ้างจึงจะรับมอบงาน

ข้อกำหนดที่มักทำให้ได้ของไม่ตรงความต้องการ

ปัญหาที่พบบ่อยมาจากถ้อยคำที่ตีความได้หลายแบบ ก่อนเขียน ควรรู้ก่อนว่าต้องการเครื่องมือประเภทไหน ถ้ายังแยกไม่ออกระหว่าง SIEM, SOAR (ระบบสั่งงานตอบสนองอัตโนมัติ) และ XDR (ระบบตรวจจับและตอบสนองที่รวมข้อมูลจากหลายแหล่ง) ให้อ่าน SIEM + SOAR กับ XDR: ข้อดี ข้อจำกัด และคำแนะนำ ก่อน รายการนี้เป็นความเห็นของเรา

  • คำกว้างเกินวัด: ข้อความอย่าง "ต้องใช้ AI ตรวจจับ" ตรวจรับไม่ได้ ควรเขียนว่าต้องตรวจจับพฤติกรรมอะไร และพิสูจน์ด้วยวิธีใด
  • คัดลอกสเปกจากผู้ผลิตรายเดียว: ข้อกำหนดที่ตรงกับเอกสารของยี่ห้อเดียวทุกตัวอักษร ทำให้ผู้ขายรายอื่นเข้าแข่งไม่ได้ และเสี่ยงต่อการถูกร้องเรียน
  • นับปริมาณคนละหน่วย: ผู้ขายบางรายคิดราคาตามจำนวน event (รายการเหตุการณ์ที่ระบบบันทึก) ต่อวินาที (EPS) บางรายตามปริมาณข้อมูลต่อวัน ถ้า TOR ไม่ระบุหน่วย จะเทียบราคากันไม่ได้
  • ไม่ระบุการเชื่อมต่อ: ระบบที่ใช้งานเดี่ยว ๆ ได้ดี อาจเชื่อมกับของเดิมไม่ได้ จนต้องจ่ายเพิ่มภายหลัง
  • ไม่มีเกณฑ์ตรวจรับ: ไม่มีข้อตกลงว่าอะไรคือ "ใช้งานได้" ทำให้เถียงกันตอนส่งมอบ
INFOGRAPHIC
ข้อกำหนดที่ตรวจรับได้กับตรวจรับไม่ได้

ตีความได้หลายแบบ

  • ต้องใช้ AI ตรวจจับตรวจรับไม่ได้
  • รองรับ log จำนวนมากไม่มีตัวเลขและหน่วย
  • เชื่อมกับระบบเดิมได้ไม่บอกว่าระบบใด

วัดและพิสูจน์ได้

  • ตรวจจับพฤติกรรมที่ระบุมีรายการและวิธีพิสูจน์
  • รองรับ log ต่อวัน ระบุหน่วยเทียบราคาได้
  • เชื่อมกับระบบที่ระบุชื่อทดสอบได้ใน PoC

PoC ที่ได้คำตอบ ต้องกำหนดเกณฑ์ก่อนเริ่ม

PoC คือการนำระบบมาลองใช้ในสภาพใกล้ของจริง เพื่อดูว่าทำได้ตามที่ผู้ขายบอกหรือไม่ แหล่งอ้างอิงที่เราพบเรื่องนี้เป็นบทความของผู้ผลิตและสื่อเทคโนโลยี ไม่ใช่มาตรฐานอย่างเป็นทางการ จุดที่แหล่งเหล่านั้นตรงกันคือ ต้องตกลงเกณฑ์ผ่านหรือไม่ผ่านเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มทดสอบ ต้องจำกัดระยะเวลา และควรทดสอบกับระบบที่ใกล้ของจริง ไม่ใช่ในห้องทดลองแยกที่ไม่ได้เชื่อมกับระบบอื่น TechTarget (เว็บไซต์ข่าวเทคโนโลยี) อ้างคำแนะนำของนักวิเคราะห์จาก Forrester (บริษัทวิจัยตลาดไอที) ว่าควรใช้สถานการณ์ทดสอบ 3-6 สถานการณ์ ความเห็นของเราคือแผน PoC ควรมีหัวข้อต่อไปนี้

  • เกณฑ์เป็นตัวเลข: เช่น ตรวจจับสถานการณ์ทดสอบได้กี่ข้อจากทั้งหมด และใช้เวลาตั้งค่าไม่เกินกี่วัน
  • ข้อมูลและระบบใกล้เคียงของจริง: ใช้ log และการเชื่อมต่อที่ใกล้กับสภาพใช้งานจริง
  • สถานการณ์ทดสอบ 3-6 ข้อ: เลือกทั้งกรณีทั่วไปและกรณียาก
  • ผู้ใช้งานจริงร่วมทดสอบ: ให้คนที่จะใช้ระบบทุกวันเป็นผู้ให้คะแนน
  • ผลบันทึกเป็นผ่าน ผ่านบางส่วน หรือไม่ผ่าน: จดทุกข้อพร้อมปัญหาที่พบ ไม่เก็บแต่ข้อที่ผ่าน
INFOGRAPHIC
ลำดับการทำ PoC
1
ตกลงเกณฑ์
เขียนผ่าน/ไม่ผ่านเป็นตัวเลข
2
เตรียมสภาพแวดล้อม
ใช้ข้อมูลและการเชื่อมต่อใกล้จริง
3
ทดสอบ 3-6 สถานการณ์
ทั้งกรณีทั่วไปและกรณียาก
4
บันทึกผล
ผ่าน ผ่านบางส่วน ไม่ผ่าน
5
ตัดสินใจ
เทียบกับเกณฑ์ที่ตกลงไว้

ถ้าต้องการทดสอบการตรวจจับโดยไม่กระทบระบบจริง ดูประเภทและกฎความปลอดภัยของเครื่องมือจำลองได้ใน Network & Cyber Security Simulator: ประเภทและการใช้งาน ให้ทำใน environment (สภาพแวดล้อมทดสอบ) ที่แยกจากระบบใช้งานจริง

PoC ที่ดีไม่ควรเป็นการสาธิตของผู้ขายเพียงรายเดียว ถ้าจะทำ PoC ในโครงการจัดซื้อ ควรระบุเงื่อนไขในเอกสาร ให้ผู้เสนอราคาทุกรายได้โจทย์ เกณฑ์ และเวลาเท่ากัน และตัดสินจากผลที่บันทึกไว้ ส่วนการนำ PoC มาเป็นเงื่อนไขในการประกวดราคาของหน่วยงานรัฐ ทำได้หรือไม่และต้องใช้วิธีใด เรายังไม่ได้ตรวจกับระเบียบที่เกี่ยวข้อง ให้สอบถามฝ่ายพัสดุและที่ปรึกษากฎหมาย

INFOGRAPHIC
จาก TOR ถึงการตรวจรับ
01
เขียน TOR
เป้าหมายและเกณฑ์
02
ผู้เสนอราคาเสนอ
ทุกรายได้โจทย์เท่ากัน
03
PoC
ทดสอบตามเกณฑ์
04
ผลไม่ตรงคำเสนอ
ไม่ผ่านเกณฑ์
05
ตรวจรับ
ตามเกณฑ์ใน TOR

เริ่มจากตรงไหน

  • สัปดาห์นี้: เขียนปัญหาและตัวเลขความสำเร็จหนึ่งหน้า ก่อนคุยกับผู้ขายรายใด
  • ก่อนร่าง TOR: นับปริมาณงานจริง และระบุหน่วยวัดให้ชัด
  • ตอนร่าง: แยกข้อบังคับออกจากข้อที่ควรมี และตรวจว่าไม่มีข้อไหนตรงกับยี่ห้อเดียว
  • ก่อนเริ่ม PoC: ให้ผู้เกี่ยวข้องเซ็นรับเกณฑ์ผ่านหรือไม่ผ่านเป็นลายลักษณ์อักษร

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าองค์กรมีช่องว่างด้านใดที่ต้องจัดซื้อ ลองใช้ แบบประเมินตนเอง เพื่อดูภาพรวมก่อนเขียน TOR