DNS (ระบบที่แปลงชื่อเว็บ เช่น example.com ให้เป็นที่อยู่ IP ที่คอมพิวเตอร์ใช้ติดต่อกัน) ถูกใช้ในแทบทุกการเชื่อมต่อ ผู้โจมตีจึงใช้ DNS ทั้งหลอกผู้ใช้และสั่งงานมัลแวร์ Protective DNS (บริการ DNS ที่ปฏิเสธการแปลงชื่อของโดเมนอันตรายที่รู้จักแล้ว) เป็นมาตรการที่ติดตั้งง่ายและช่วยตัดการเชื่อมต่อไปยังโดเมนเหล่านั้น บทความนี้อธิบายว่า Protective DNS ทำอะไรได้และไม่ได้ ต่างจาก DNS แบบเข้ารหัส (การเข้ารหัสคำถาม DNS ระหว่างเครื่องกับ resolver) และ DNSSEC (การลงลายเซ็นดิจิทัลให้ข้อมูล DNS) อย่างไร และองค์กรควรเริ่มตรงไหน โดยอ้างอิง NCSC (ศูนย์ความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ของสหราชอาณาจักร) CISA (หน่วยงานความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ของสหรัฐฯ) และ RFC 9076
DNS สำคัญต่อความปลอดภัยอย่างไร
ก่อนเครื่องผู้ใช้จะเปิดเว็บหรือส่งข้อมูลไปที่ใด เครื่องต้องถาม DNS resolver (เซิร์ฟเวอร์ที่รับคำถามเรื่องชื่อโดเมนและตอบกลับเป็นที่อยู่ IP) ก่อน ดังนั้นคำถามเหล่านี้จึงบอกได้ว่าผู้ใช้กำลังติดต่อบริการใดบ้าง RFC 9076 (เอกสารของ IETF (องค์กรกำหนดมาตรฐานอินเทอร์เน็ต) ออกเมื่อเดือนกรกฎาคม 2021 เป็นเอกสารให้ข้อมูล ไม่ใช่มาตรฐานบังคับ) ระบุว่า ชื่อที่ถูกถามและที่อยู่ IP ต้นทางบอกพฤติกรรมของผู้ใช้ได้ และ resolver เห็นทราฟฟิก DNS (ข้อมูลคำถามและคำตอบ DNS ที่วิ่งผ่านเครือข่าย) ส่วนใหญ่ของผู้ใช้ ผู้โจมตีใช้ประโยชน์จากจุดนี้ได้ เช่น ใช้โดเมนปลอมในอีเมลฟิชชิง (phishing คืออีเมลหลอกให้เปิดลิงก์หรือกรอกข้อมูล) หรือให้มัลแวร์ที่ติดเครื่องแล้วติดต่อกลับไปยังโดเมนของผู้โจมตี ฝ่ายป้องกันจึงใช้ DNS เป็นจุดควบคุมและเฝ้าระวังที่ครอบคลุมทุกเครื่องได้
Protective DNS ทำงานอย่างไร
Protective DNS คือ resolver ที่เทียบชื่อโดเมนกับรายการโดเมนอันตรายก่อนตอบ ถ้าโดเมนอยู่ในรายการ resolver จะไม่ตอบที่อยู่จริง ผู้ใช้จะเห็นหน้าแจ้งว่าถูกบล็อก และเครื่องที่ติดมัลแวร์ก็ติดต่อผู้ควบคุมไม่ได้ NCSC อธิบายบริการ Protective DNS ของตนว่าป้องกันการเข้าถึงโดเมนที่รู้ว่าเป็นอันตราย โดยไม่ตอบชื่อเหล่านั้น กฎบล็อกเก็บใน Response Policy Zone หรือ RPZ (รายการนโยบายที่ resolver ใช้ตัดสินว่าจะตอบหรือบล็อก) รายการนี้รวบรวมจากแหล่งข้อมูลเชิงพาณิชย์ แหล่งภายใน และแหล่งเปิด แล้วตรวจทานเพื่อลดการบล็อกเว็บที่ถูกต้อง ส่วน CISA และ NSA (หน่วยงานความมั่นคงของสหรัฐฯ) ระบุไว้ในเอกสาร Selecting a Protective DNS Service (มีนาคม 2021) ว่าวิธีนี้ทำให้การโจมตี เช่น แรนซัมแวร์ (มัลแวร์เข้ารหัสไฟล์เพื่อเรียกค่าไถ่) ฟิชชิง และ botnet (เครือข่ายเครื่องที่ถูกยึดไปสั่งการ) อ่อนลงได้มาก และ log ของคำถาม DNS ใช้ต่อกับการตอบสนองเหตุการณ์และการล่าภัยคุกคาม (threat hunting คือการค้นหาร่องรอยการโจมตีที่ระบบยังไม่แจ้งเตือน) ได้
- สิ่งที่บล็อกได้: โดเมนที่รู้ว่าเกี่ยวกับมัลแวร์ แรนซัมแวร์ สปายแวร์ และฟิชชิง รวมถึงการติดต่อกลับของมัลแวร์ที่ติดเครื่องไปแล้ว ตามที่ NCSC ระบุ
- สิ่งที่ให้เพิ่ม: dashboard และ log ที่ส่งเข้า SIEM (ระบบรวบรวมและวิเคราะห์ log จากหลายแหล่ง) ได้ ทำให้เห็นว่าเครื่องใดพยายามติดต่อโดเมนอันตราย
- สิ่งที่ไม่ครอบคลุม: โดเมนใหม่ที่ยังไม่อยู่ในรายการ และการเชื่อมต่อที่ใช้ที่อยู่ IP ตรง ๆ โดยไม่ถามชื่อ ความเห็นของเรา: ควรมองว่าเป็นชั้นป้องกันที่เสริมกับอีเมลและ endpoint security (การป้องกันตัวเครื่องผู้ใช้) ไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนกันได้
DNS แบบเข้ารหัสกับการตรวจสอบข้อมูล DNS ทำหน้าที่ต่างกัน
- DoT และ DoH: DNS over TLS (TLS คือโปรโตคอลเข้ารหัสการสื่อสาร) และ DNS over HTTPS คือการเข้ารหัสคำถาม DNS ระหว่างเครื่องกับ resolver เพื่อกันคนดักฟังกลางทาง RFC 9076 ชี้ว่าการเข้ารหัสไม่ได้ทำให้ resolver เห็นข้อมูลน้อยลง จึงต้องเชื่อใจ resolver ที่เลือกใช้แทน
- DNSSEC (DNS Security Extensions): ลงลายเซ็นดิจิทัลให้ข้อมูล DNS เพื่อตรวจว่าใครเป็นผู้เผยแพร่และข้อมูลไม่ถูกแก้ระหว่างทาง RFC 4033 ระบุว่า DNSSEC ไม่ให้ความลับของข้อมูล และไม่ป้องกันการโจมตีแบบปฏิเสธการให้บริการ
- Protective DNS: ตัดสินว่าโดเมนปลายทางอันตรายหรือไม่ ส่วนนี้ DoT, DoH และ DNSSEC ไม่ได้ทำ
ปกป้องตัวข้อมูล DNS
- DoT และ DoHเข้ารหัสคำถามระหว่างทาง
- DNSSECตรวจว่าข้อมูลไม่ถูกแก้ไข
ตรวจปลายทางและเก็บหลักฐาน
- Protective DNSบล็อกโดเมนอันตรายที่รู้จัก
- Log ของ resolverใช้ล่าภัยและสอบสวนเหตุ
CISA เผยแพร่เอกสาร Encrypted DNS Implementation Guidance เมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม 2024 สำหรับหน่วยงานรัฐบาลกลางสหรัฐฯ เอกสารแนะนำให้ทยอยทำเป็นระยะ และให้ใช้ Protective DNS ควบคู่กับการเข้ารหัส CISA ระบุว่าองค์กรอื่นใช้เป็นเกณฑ์อ้างอิงได้ ข้อควรระวังเชิงปฏิบัติคือถ้าเครื่องผู้ใช้ส่ง DoH ตรงออกอินเทอร์เน็ตไปยัง resolver ภายนอก ทราฟฟิก DNS จะเลี่ยง Protective DNS ขององค์กร องค์กรจึงควรกำหนดให้เครื่องใช้ resolver ที่องค์กรเลือกเท่านั้น
เลือกบริการและนำไปใช้
- แหล่งข้อมูลภัยคุกคาม: ถามว่ารายการโดเมนอันตรายมาจากไหน อัปเดตบ่อยแค่ไหน และตรวจทานเพื่อลดการบล็อกผิดอย่างไร
- log และการเชื่อมกับ SIEM: ดูว่าส่ง log ออกได้ ค้นย้อนหลังได้ และเก็บนานเท่าใด
- ผู้ใช้นอกสำนักงาน: ถามว่าคุ้มครองเครื่องที่ใช้งานนอกเครือข่ายองค์กรได้หรือไม่ NCSC มีบริการ roaming (คุ้มครองเครื่องที่นำออกนอกเครือข่ายองค์กร) สำหรับ Windows, macOS และ iOS โดยใช้ DoH
- ข้อยกเว้นและการแก้ผลบล็อกผิด: ต้องมีช่องทางให้เจ้าของระบบแจ้งและขอปลดบล็อกโดเมนที่ถูกบล็อกผิดอย่างรวดเร็ว
- ที่ตั้งของข้อมูล: log DNS บอกพฤติกรรมของผู้ใช้ จึงควรตรวจเงื่อนไขการเก็บข้อมูลของผู้ให้บริการ และขอความเห็นฝ่ายกฎหมายเมื่อเกี่ยวกับ PDPA (กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล)
ตามข้อมูลของ NCSC หน่วยงานรัฐบาลกลางของสหราชอาณาจักรถูกกำหนดให้ใช้บริการ Protective DNS ของ NCSC ส่วนองค์กรอื่นต้องมีคุณสมบัติตามเกณฑ์จึงจะใช้ได้ บทความนี้จึงอ้างถึงเป็นตัวอย่างหลักการ ส่วนองค์กรไทยต้องเลือกผู้ให้บริการที่ตอบโจทย์ของตนเอง ซึ่งอาจเป็น resolver เชิงพาณิชย์ หรือฟีเจอร์ DNS filtering ที่มีในไฟร์วอลล์หรือบริการ SASE (บริการรวมเครือข่ายกับความปลอดภัยผ่านคลาวด์)
เริ่มจากตรงไหน
- ทำรายการ resolver ที่ใช้อยู่: ตรวจว่าเครื่องและเซิร์ฟเวอร์ถาม DNS ที่ใด และมีเครื่องที่ข้ามไปใช้ resolver ภายนอกหรือไม่
- เริ่มด้วยโหมดเฝ้าดู: เปิดแบบแจ้งเตือนอย่างเดียว (ยังไม่บล็อกจริง) กับกลุ่มนำร่องก่อน แล้วทบทวนผลบล็อกผิดก่อนบังคับทั้งองค์กร แนวทางเดียวกับที่อธิบายใน Segmentation และ Micro-segmentation: เริ่มโดยไม่ทำระบบล่ม
- ส่ง log DNS เข้าการเฝ้าระวัง: ใช้คู่กับ NDR คืออะไร: ตรวจจับภัยจากทราฟฟิกเครือข่าย
- ดูแล DNS ของโดเมนตนเอง: ตั้ง SPF (รายชื่อเซิร์ฟเวอร์ที่ส่งเมลแทนโดเมนได้) DKIM (ลายเซ็นดิจิทัลของอีเมล) และ DMARC (นโยบายจัดการเมลที่ตรวจไม่ผ่าน) ตาม DMARC, SPF และ DKIM: ตั้งค่าอย่างไรให้ถูกต้อง เพื่อลดการปลอมโดเมนส่งอีเมล
- ประเมินภาพรวม: ใช้ แบบประเมินความพร้อม เพื่อดูว่า DNS อยู่ตรงไหนของแผนป้องกันโดยรวม