การประเมินความเสี่ยงไซเบอร์แบบง่าย (cyber risk assessment simple) คือการเขียนรายการว่าอะไรอาจเสียหายได้ ประเมินว่าเรื่องนั้นมีโอกาสเกิดมากแค่ไหนและเกิดแล้วเสียหายเท่าไร แล้วเรียงลำดับเพื่อตัดสินใจว่าจะแก้เรื่องไหนก่อน NIST SP 800-30 Rev. 1 อธิบายว่า ความเสี่ยงมักคำนวณจากผลกระทบที่จะเกิดขึ้น และโอกาสที่เหตุการณ์จะเกิด บทความนี้เสนอวิธีที่ทำเองได้ในตารางเดียว โดยปรับจากแนวคิดนั้น ไม่ได้แทนที่การประเมินเต็มรูปแบบ
คำที่ต้องรู้ก่อน
คำเหล่านี้ใช้ตลอดบทความ เราอธิบายด้วยถ้อยคำง่าย ๆ ของเราเอง ยกเว้นนิยามของ "ความเสี่ยง" ซึ่งมาจาก NIST SP 800-30
- สินทรัพย์ (asset): สิ่งที่มีค่าต่อองค์กร เช่น ข้อมูลลูกค้า ระบบบัญชี เว็บไซต์ อีเมล และคนที่ใช้งาน
- ภัยคุกคาม (threat): สิ่งที่อาจทำให้เสียหาย เช่น ผู้โจมตี มัลแวร์ ความผิดพลาดของพนักงาน หรือไฟดับ
- ช่องโหว่ (vulnerability): จุดอ่อนที่ทำให้ภัยคุกคามสำเร็จได้ เช่น ซอฟต์แวร์ที่ไม่ได้อัปเดต หรือบัญชีที่ไม่มีการยืนยันตัวตนหลายขั้น
- โอกาสเกิด (likelihood): เหตุการณ์นั้นมีแนวโน้มเกิดมากแค่ไหน
- ผลกระทบ (impact): ถ้าเกิดขึ้นแล้ว องค์กรเสียหายเท่าไร ทั้งเงิน เวลา ชื่อเสียง และการให้บริการ
- ความเสี่ยง (risk): NIST SP 800-30 ระบุว่าโดยทั่วไปคำนวณจากผลกระทบที่จะเกิดและโอกาสที่เหตุการณ์จะเกิด
กว้างเกินไป ให้คะแนนไม่ได้
- แฮ็กเกอร์ไม่รู้ว่าอะไรเสียหาย
- ความปลอดภัยอ่อนไม่รู้ว่าเกิดอะไรขึ้น
- ข้อมูลรั่วไม่รู้ว่าข้อมูลอะไร ทางไหน
เจาะจง ให้คะแนนได้
- ใคร ทำอะไร กับสินทรัพย์ใดระบุตัวแสดงและสินทรัพย์
- เกิดอะไรขึ้นตามมาระบุผลกระทบต่อธุรกิจ
- เหตุผลของคะแนนเขียนกำกับทุกค่า
วิธีของ NIST SP 800-30
NIST SP 800-30 Rev. 1 (ฉบับเดือนกันยายน 2012) แบ่งกระบวนการประเมินความเสี่ยงเป็น 4 ขั้น ดังนี้
- เตรียมการประเมิน: กำหนดขอบเขต เป้าหมาย และวิธีประเมิน
- ประเมินความเสี่ยง: ระบุแหล่งภัยคุกคามและเหตุการณ์ ช่องโหว่ โอกาสเกิด และผลกระทบ แล้วสรุปเป็นระดับความเสี่ยง
- สื่อสารผลการประเมิน: แจ้งผลให้ผู้ตัดสินใจและผู้เกี่ยวข้อง
- ดูแลผลการประเมินให้ทันสมัย: ทบทวนเป็นระยะ
SP 800-30 ยังอธิบายว่าวิธีประเมินมี 3 แบบ คือ เชิงคุณภาพ (ใช้ระดับ เช่น ต่ำ กลาง สูง) กึ่งเชิงปริมาณ (ใช้ช่วงคะแนนหรือตัวเลขแทนระดับ) และเชิงปริมาณ NIST เตือนว่าการประเมินเชิงคุณภาพมีช่วงค่าแคบ จึงเปรียบเทียบความเสี่ยงยาก และผู้ประเมินต่างคนอาจให้ผลต่างกันมากถ้าไม่นิยามแต่ละระดับให้ชัด เอกสารแนะนำให้เขียนเหตุผลกำกับทุกค่า NIST ยังระบุว่าผลการประเมินใช้ได้ในช่วงเวลาจำกัด เพราะระบบ ภัยคุกคาม และสภาพแวดล้อมเปลี่ยนไปตามเวลา
วิธีง่าย 6 ขั้นตอน (ปรับจากแนวคิดข้างต้น ขั้นตอนเป็นของเราเอง)
วิธีนี้ใช้ระดับ 1 ถึง 5 แบบเรียบง่าย ซึ่งเป็นการปรับของเราเอง ไม่ใช่เกณฑ์ของ NIST ทำได้ในตารางสเปรดชีตหนึ่งแผ่น มี 6 ขั้นตอน ดังนี้
- กำหนดขอบเขต: เลือกเรื่องเดียว เช่น ระบบอีเมลและระบบบัญชี อย่าเริ่มจากทั้งองค์กร
- ลิสต์สินทรัพย์สำคัญ: เขียนไม่เกิน 10 อย่างที่ถ้าขาดไปธุรกิจสะดุด
- เขียนสถานการณ์ความเสี่ยง: หนึ่งบรรทัดต่อหนึ่งเรื่อง ระบุว่าใครหรืออะไรทำอะไรกับสินทรัพย์ใด และเกิดอะไรขึ้น
- ให้คะแนนโอกาสเกิดและผลกระทบ: อย่างละ 1 ถึง 5 พร้อมเขียนเหตุผลสั้น ๆ
- คูณคะแนนและเรียงลำดับ: คะแนนความเสี่ยง = โอกาสเกิด x ผลกระทบ
- เลือกวิธีรับมือและมอบหมายผู้รับผิดชอบ: ลดความเสี่ยง โอนความเสี่ยง (เช่น ซื้อประกัน) หลีกเลี่ยง หรือยอมรับ พร้อมกำหนดวันที่ทบทวน
เกณฑ์ให้คะแนน (ตัวอย่างของเราเอง)
เกณฑ์ต่อไปนี้เป็นของเราเอง องค์กรควรปรับตัวเลขให้เข้ากับขนาดของตัวเอง ระดับโอกาสเกิดมีดังนี้
- 1 ต่ำมาก: ไม่คาดว่าจะเกิดภายใน 3 ปี
- 2 ต่ำ: อาจเกิดหนึ่งครั้งในช่วง 1 ถึง 3 ปี
- 3 ปานกลาง: อาจเกิดประมาณปีละครั้ง
- 4 สูง: คาดว่าเกิดหลายครั้งต่อปี
- 5 สูงมาก: เกิดทุกเดือนหรือกำลังเกิดอยู่
ระดับผลกระทบมีดังนี้
- 1 เล็กน้อย: แก้ได้ภายในไม่กี่ชั่วโมง
- 2 ต่ำ: งานของทีมหนึ่งหยุดประมาณหนึ่งวัน
- 3 ปานกลาง: งานสำคัญสะดุดหลายวัน
- 4 สูง: บริการหลักหยุดตั้งแต่หนึ่งสัปดาห์ขึ้นไป หรือข้อมูลลูกค้ารั่ว
- 5 รุนแรง: ธุรกิจเสี่ยงที่จะดำเนินต่อไม่ได้
คะแนนความเสี่ยงคือโอกาสเกิดคูณผลกระทบ ได้ค่าตั้งแต่ 1 ถึง 25 เราแบ่งระดับเป็น 4 ช่วง คือ 1 ถึง 4 ต่ำ, 5 ถึง 9 ปานกลาง, 10 ถึง 16 สูง และ 20 ถึง 25 วิกฤต (ความเห็นของเราเอง) คะแนน 17 ถึง 19 เกิดขึ้นไม่ได้จากการคูณเลข 1 ถึง 5 จึงไม่มีช่วงนั้น
ตัวอย่างการคำนวณ (ตัวอย่างของเราเอง)
สมมุติบริษัทมีพนักงาน 80 คน เก็บไฟล์ไว้ที่เซิร์ฟเวอร์ไฟล์ และใช้อีเมลกับระบบบัญชีออนไลน์ รายการต่อไปนี้เป็นตัวอย่างสมมุติทั้งหมด ไม่ใช่ข้อมูลจริงของบริษัทใด และคะแนนแต่ละข้อเป็นดุลยพินิจของเรา
- R1 ransomware (มัลแวร์เรียกค่าไถ่) เข้ารหัสเซิร์ฟเวอร์ไฟล์ และสำรองข้อมูลอยู่ในเครือข่ายเดียวกัน: โอกาสเกิด 4 x ผลกระทบ 5 = 20 วิกฤต
- R2 บัญชีอีเมลพนักงานถูกยึดผ่านฟิชชิง (ฟิชชิงคือการหลอกให้กรอกรหัส) เพราะยังไม่เปิดการยืนยันตัวตนหลายขั้น: 4 x 4 = 16 สูง
- R3 โน้ตบุ๊กหายพร้อมไฟล์ลูกค้าที่ไม่ได้เข้ารหัสเครื่อง: 3 x 4 = 12 สูง
- R4 ผู้ให้บริการระบบบัญชีออนไลน์ล่มหนึ่งวัน: 3 x 2 = 6 ปานกลาง
- R5 เว็บไซต์ถูกแก้หน้าเพราะปลั๊กอินเก่า: 2 x 2 = 4 ต่ำ
เมื่อเรียงตามคะแนนจะได้ R1, R2, R3, R4, R5 ซึ่งเป็นลำดับของการแก้ สมมุติว่าบริษัททำสำรองข้อมูลแบบแยกออกจากเครือข่ายและเปลี่ยนแปลงไม่ได้ ผลกระทบของ R1 อาจลดจาก 5 เป็น 3 คะแนนใหม่คือ 4 x 3 = 12 สูง และถ้าเปิดการยืนยันตัวตนหลายขั้น โอกาสเกิดของ R2 อาจลดจาก 4 เป็น 2 คะแนนใหม่คือ 2 x 4 = 8 ปานกลาง ตัวเลขหลังแก้เป็นการประเมินของเราเอง ควรให้ผู้รับผิดชอบทบทวนจริงก่อนเชื่อ
เมื่อวิธีง่ายไม่พอ
ตารางคะแนน 1 ถึง 5 เร็วและสื่อสารง่าย แต่หยาบ ตัวเลขมาจากการตัดสินของคน และเรียงลำดับได้เฉพาะภายในรายการเดียวกัน ถ้าต้องการวิธีที่เป็นทางการหรือคำนวณเป็นจำนวนเงิน ให้ดู 3 แหล่งต่อไปนี้
- NIST SP 800-30 Rev. 1 ฉบับเต็ม: มีตารางตัวอย่าง เกณฑ์ประเมิน และแม่แบบบันทึกผลสำหรับแต่ละขั้น อ่านได้ฟรี
- ISO/IEC 27005: มาตรฐานแนวทางจัดการความเสี่ยงด้านความมั่นคงปลอดภัยสารสนเทศ ฉบับปี 2022 ต้องซื้อ เราไม่ได้อ่านเนื้อหาของมาตรฐานนี้ ข้อมูลที่ใส่ไว้มาจากรายการสินค้าในแค็ตตาล็อกของ ISO เท่านั้น
- FAIR (Factor Analysis of Information Risk ชื่อโมเดลประเมินความเสี่ยง): โมเดลที่ประเมินความเสี่ยงเป็นจำนวนเงิน โดยประมาณว่าเหตุการณ์สูญเสียเกิดบ่อยแค่ไหนและแต่ละครั้งเสียหายเท่าไร The Open Group รับรองเป็นมาตรฐานชื่อ Open FAIR
ผลการประเมินนี้ต่อยอดได้ ใน CSF (Cybersecurity Framework กรอบแนวทางด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ของ NIST) 2.0 หมวดย่อย ID.RA-05 (RA คือหมวดการประเมินความเสี่ยง) ระบุว่าให้ใช้ภัยคุกคาม ช่องโหว่ โอกาสเกิด และผลกระทบ เพื่อเข้าใจความเสี่ยงและจัดลำดับการรับมือ อ่านภาพรวมกรอบนี้ได้ใน NIST CSF 2.0: ฟังก์ชันทั้ง 6 และวิธีนำไปใช้ ถ้าองค์กรสนใจระบบบริหารจัดการความมั่นคงปลอดภัยสารสนเทศ ดู ISO/IEC 27001:2022 สำหรับผู้เริ่มต้น และสำหรับการจัดลำดับช่องโหว่ซอฟต์แวร์ ดู CVSS, EPSS และ KEV
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- เริ่มจากทั้งองค์กรในครั้งเดียว: รายการยาวเกินไปจนไม่มีใครทำจบ ควรเริ่มจากขอบเขตเล็ก
- เขียนความเสี่ยงกว้างเกินไป: เช่น "แฮ็กเกอร์" หรือ "ความปลอดภัยอ่อน" ให้คะแนนไม่ได้ เพราะไม่รู้ว่าอะไรเสียหาย
- ให้คะแนนโดยไม่เขียนเหตุผล: NIST เตือนว่าผู้ประเมินต่างคนอาจให้ผลต่างกัน การเขียนเหตุผลช่วยให้ผลทำซ้ำได้
- ให้คนเดียวประเมินโดยไม่ถามเจ้าของงาน: ผู้ใช้ระบบรู้ผลกระทบจริงดีกว่าทีมไอที (ความเห็นของเรา)
- ประเมินแล้วเก็บไว้เฉย ๆ: ถ้าไม่มีผู้รับผิดชอบและวันที่แก้ ความเสี่ยงก็เหมือนเดิม
- ประเมินครั้งเดียวแล้วจบ: NIST ระบุว่าผลการประเมินใช้ได้ในช่วงเวลาจำกัด
ขั้นแรกที่ทำได้ทันที
- เลือกขอบเขตหนึ่งเรื่อง: เช่น อีเมลและระบบบัญชี
- ลิสต์สินทรัพย์ไม่เกิน 10 อย่าง: แล้วระบุเจ้าของแต่ละอย่าง
- เขียนสถานการณ์ความเสี่ยง 5 ถึง 10 ข้อ: หนึ่งบรรทัดต่อหนึ่งเรื่อง
- ให้เจ้าของงานช่วยให้คะแนน: ใช้เกณฑ์ 1 ถึง 5 ในบทความนี้ หรือปรับเอง และเขียนเหตุผลสั้น ๆ
- เลือก 2 ข้อบนสุดมาแก้ก่อน: ระบุผู้รับผิดชอบและวันที่ทบทวน
ถ้าอยากเห็นภาพรวมของมาตรการที่องค์กรมีอยู่ก่อนเริ่มประเมิน ลองทำ แบบประเมินตนเอง ได้
แหล่งอ้างอิงและข้อมูลเพิ่มเติม
แนวคิดและเนื้อหาเรื่อง NIST SP 800-30 มาจากเอกสารฉบับเต็มที่เราเปิดอ่าน ส่วนข้อมูลของ FAIR มาจากหน้าเว็บของ FAIR Institute และบล็อกของ The Open Group ที่เปิดอ่านแล้ว เรายังไม่ได้อ่านตัวมาตรฐาน Open FAIR ISO/IEC 27005 ขายแบบเสียเงิน เราไม่ได้อ่านเนื้อหา เกณฑ์คะแนน 1 ถึง 5 ตัวอย่างบริษัท 80 คน และข้อความที่ระบุว่าเป็นความเห็นของเรา เป็นของเราเองและไม่ได้มาจากแหล่งเหล่านี้ บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายหรือการประกันภัย
- NIST SP 800-30 Rev. 1: Guide for Conducting Risk Assessments: หน้าของเอกสารที่ NIST เผยแพร่
- NIST SP 800-30 Rev. 1 (ไฟล์ PDF ฉบับเต็ม): นิยามความเสี่ยง กระบวนการ 4 ขั้น และวิธีประเมินทั้ง 3 แบบ
- NIST CSWP 29: The NIST Cybersecurity Framework (CSF) 2.0: หมวดย่อย ID.RA-05 และตัวเลือกการรับมือความเสี่ยง
- ISO/IEC 27005:2022 (แค็ตตาล็อก ISO): รายการมาตรฐาน ต้องซื้อจึงอ่านเนื้อหาได้
- FAIR Institute: What is FAIR: FAIR เป็นโมเดลประเมินความเสี่ยงเชิงปริมาณ
- The Open Group: Open FAIR Body of Knowledge: มาตรฐาน O-RT และ O-RA ของ Open FAIR และขั้นตอนวิเคราะห์
- NIST SP 1300: Small Business Quick-Start Guide: ตัวอย่างข้อควรทำ และแม่แบบตารางสำหรับองค์กรขนาดเล็ก