การประเมินความเสี่ยงไซเบอร์แบบง่าย (cyber risk assessment simple) คือการเขียนรายการว่าอะไรอาจเสียหายได้ ประเมินว่าเรื่องนั้นมีโอกาสเกิดมากแค่ไหนและเกิดแล้วเสียหายเท่าไร แล้วเรียงลำดับเพื่อตัดสินใจว่าจะแก้เรื่องไหนก่อน NIST SP 800-30 Rev. 1 อธิบายว่า ความเสี่ยงมักคำนวณจากผลกระทบที่จะเกิดขึ้น และโอกาสที่เหตุการณ์จะเกิด บทความนี้เสนอวิธีที่ทำเองได้ในตารางเดียว โดยปรับจากแนวคิดนั้น ไม่ได้แทนที่การประเมินเต็มรูปแบบ

คำที่ต้องรู้ก่อน

คำเหล่านี้ใช้ตลอดบทความ เราอธิบายด้วยถ้อยคำง่าย ๆ ของเราเอง ยกเว้นนิยามของ "ความเสี่ยง" ซึ่งมาจาก NIST SP 800-30

  • สินทรัพย์ (asset): สิ่งที่มีค่าต่อองค์กร เช่น ข้อมูลลูกค้า ระบบบัญชี เว็บไซต์ อีเมล และคนที่ใช้งาน
  • ภัยคุกคาม (threat): สิ่งที่อาจทำให้เสียหาย เช่น ผู้โจมตี มัลแวร์ ความผิดพลาดของพนักงาน หรือไฟดับ
  • ช่องโหว่ (vulnerability): จุดอ่อนที่ทำให้ภัยคุกคามสำเร็จได้ เช่น ซอฟต์แวร์ที่ไม่ได้อัปเดต หรือบัญชีที่ไม่มีการยืนยันตัวตนหลายขั้น
  • โอกาสเกิด (likelihood): เหตุการณ์นั้นมีแนวโน้มเกิดมากแค่ไหน
  • ผลกระทบ (impact): ถ้าเกิดขึ้นแล้ว องค์กรเสียหายเท่าไร ทั้งเงิน เวลา ชื่อเสียง และการให้บริการ
  • ความเสี่ยง (risk): NIST SP 800-30 ระบุว่าโดยทั่วไปคำนวณจากผลกระทบที่จะเกิดและโอกาสที่เหตุการณ์จะเกิด
INFOGRAPHIC
เขียนความเสี่ยงให้ให้คะแนนได้

กว้างเกินไป ให้คะแนนไม่ได้

  • แฮ็กเกอร์ไม่รู้ว่าอะไรเสียหาย
  • ความปลอดภัยอ่อนไม่รู้ว่าเกิดอะไรขึ้น
  • ข้อมูลรั่วไม่รู้ว่าข้อมูลอะไร ทางไหน

เจาะจง ให้คะแนนได้

  • ใคร ทำอะไร กับสินทรัพย์ใดระบุตัวแสดงและสินทรัพย์
  • เกิดอะไรขึ้นตามมาระบุผลกระทบต่อธุรกิจ
  • เหตุผลของคะแนนเขียนกำกับทุกค่า

วิธีของ NIST SP 800-30

NIST SP 800-30 Rev. 1 (ฉบับเดือนกันยายน 2012) แบ่งกระบวนการประเมินความเสี่ยงเป็น 4 ขั้น ดังนี้

  • เตรียมการประเมิน: กำหนดขอบเขต เป้าหมาย และวิธีประเมิน
  • ประเมินความเสี่ยง: ระบุแหล่งภัยคุกคามและเหตุการณ์ ช่องโหว่ โอกาสเกิด และผลกระทบ แล้วสรุปเป็นระดับความเสี่ยง
  • สื่อสารผลการประเมิน: แจ้งผลให้ผู้ตัดสินใจและผู้เกี่ยวข้อง
  • ดูแลผลการประเมินให้ทันสมัย: ทบทวนเป็นระยะ

SP 800-30 ยังอธิบายว่าวิธีประเมินมี 3 แบบ คือ เชิงคุณภาพ (ใช้ระดับ เช่น ต่ำ กลาง สูง) กึ่งเชิงปริมาณ (ใช้ช่วงคะแนนหรือตัวเลขแทนระดับ) และเชิงปริมาณ NIST เตือนว่าการประเมินเชิงคุณภาพมีช่วงค่าแคบ จึงเปรียบเทียบความเสี่ยงยาก และผู้ประเมินต่างคนอาจให้ผลต่างกันมากถ้าไม่นิยามแต่ละระดับให้ชัด เอกสารแนะนำให้เขียนเหตุผลกำกับทุกค่า NIST ยังระบุว่าผลการประเมินใช้ได้ในช่วงเวลาจำกัด เพราะระบบ ภัยคุกคาม และสภาพแวดล้อมเปลี่ยนไปตามเวลา

วิธีง่าย 6 ขั้นตอน (ปรับจากแนวคิดข้างต้น ขั้นตอนเป็นของเราเอง)

วิธีนี้ใช้ระดับ 1 ถึง 5 แบบเรียบง่าย ซึ่งเป็นการปรับของเราเอง ไม่ใช่เกณฑ์ของ NIST ทำได้ในตารางสเปรดชีตหนึ่งแผ่น มี 6 ขั้นตอน ดังนี้

  • กำหนดขอบเขต: เลือกเรื่องเดียว เช่น ระบบอีเมลและระบบบัญชี อย่าเริ่มจากทั้งองค์กร
  • ลิสต์สินทรัพย์สำคัญ: เขียนไม่เกิน 10 อย่างที่ถ้าขาดไปธุรกิจสะดุด
  • เขียนสถานการณ์ความเสี่ยง: หนึ่งบรรทัดต่อหนึ่งเรื่อง ระบุว่าใครหรืออะไรทำอะไรกับสินทรัพย์ใด และเกิดอะไรขึ้น
  • ให้คะแนนโอกาสเกิดและผลกระทบ: อย่างละ 1 ถึง 5 พร้อมเขียนเหตุผลสั้น ๆ
  • คูณคะแนนและเรียงลำดับ: คะแนนความเสี่ยง = โอกาสเกิด x ผลกระทบ
  • เลือกวิธีรับมือและมอบหมายผู้รับผิดชอบ: ลดความเสี่ยง โอนความเสี่ยง (เช่น ซื้อประกัน) หลีกเลี่ยง หรือยอมรับ พร้อมกำหนดวันที่ทบทวน
INFOGRAPHIC
วิธีง่าย 6 ขั้นตอน
1
กำหนดขอบเขต
เลือกเรื่องเดียว
2
ลิสต์สินทรัพย์
ไม่เกิน 10 อย่าง
3
เขียนสถานการณ์
หนึ่งบรรทัดต่อเรื่อง
4
ให้คะแนน
โอกาสเกิดและผลกระทบ 1-5
5
คูณและเรียงลำดับ
โอกาสเกิด x ผลกระทบ
6
เลือกวิธีรับมือ
มอบหมายผู้รับผิดชอบ

เกณฑ์ให้คะแนน (ตัวอย่างของเราเอง)

เกณฑ์ต่อไปนี้เป็นของเราเอง องค์กรควรปรับตัวเลขให้เข้ากับขนาดของตัวเอง ระดับโอกาสเกิดมีดังนี้

  • 1 ต่ำมาก: ไม่คาดว่าจะเกิดภายใน 3 ปี
  • 2 ต่ำ: อาจเกิดหนึ่งครั้งในช่วง 1 ถึง 3 ปี
  • 3 ปานกลาง: อาจเกิดประมาณปีละครั้ง
  • 4 สูง: คาดว่าเกิดหลายครั้งต่อปี
  • 5 สูงมาก: เกิดทุกเดือนหรือกำลังเกิดอยู่

ระดับผลกระทบมีดังนี้

  • 1 เล็กน้อย: แก้ได้ภายในไม่กี่ชั่วโมง
  • 2 ต่ำ: งานของทีมหนึ่งหยุดประมาณหนึ่งวัน
  • 3 ปานกลาง: งานสำคัญสะดุดหลายวัน
  • 4 สูง: บริการหลักหยุดตั้งแต่หนึ่งสัปดาห์ขึ้นไป หรือข้อมูลลูกค้ารั่ว
  • 5 รุนแรง: ธุรกิจเสี่ยงที่จะดำเนินต่อไม่ได้

คะแนนความเสี่ยงคือโอกาสเกิดคูณผลกระทบ ได้ค่าตั้งแต่ 1 ถึง 25 เราแบ่งระดับเป็น 4 ช่วง คือ 1 ถึง 4 ต่ำ, 5 ถึง 9 ปานกลาง, 10 ถึง 16 สูง และ 20 ถึง 25 วิกฤต (ความเห็นของเราเอง) คะแนน 17 ถึง 19 เกิดขึ้นไม่ได้จากการคูณเลข 1 ถึง 5 จึงไม่มีช่วงนั้น

ตัวอย่างการคำนวณ (ตัวอย่างของเราเอง)

สมมุติบริษัทมีพนักงาน 80 คน เก็บไฟล์ไว้ที่เซิร์ฟเวอร์ไฟล์ และใช้อีเมลกับระบบบัญชีออนไลน์ รายการต่อไปนี้เป็นตัวอย่างสมมุติทั้งหมด ไม่ใช่ข้อมูลจริงของบริษัทใด และคะแนนแต่ละข้อเป็นดุลยพินิจของเรา

  • R1 ransomware (มัลแวร์เรียกค่าไถ่) เข้ารหัสเซิร์ฟเวอร์ไฟล์ และสำรองข้อมูลอยู่ในเครือข่ายเดียวกัน: โอกาสเกิด 4 x ผลกระทบ 5 = 20 วิกฤต
  • R2 บัญชีอีเมลพนักงานถูกยึดผ่านฟิชชิง (ฟิชชิงคือการหลอกให้กรอกรหัส) เพราะยังไม่เปิดการยืนยันตัวตนหลายขั้น: 4 x 4 = 16 สูง
  • R3 โน้ตบุ๊กหายพร้อมไฟล์ลูกค้าที่ไม่ได้เข้ารหัสเครื่อง: 3 x 4 = 12 สูง
  • R4 ผู้ให้บริการระบบบัญชีออนไลน์ล่มหนึ่งวัน: 3 x 2 = 6 ปานกลาง
  • R5 เว็บไซต์ถูกแก้หน้าเพราะปลั๊กอินเก่า: 2 x 2 = 4 ต่ำ
INFOGRAPHIC
ที่มาของคะแนน R1
01
สถานการณ์
ransomware เข้ารหัสไฟล์
02
โอกาสเกิด 4
สูง: หลายครั้งต่อปี
03
ผลกระทบ 5
รุนแรง: ธุรกิจเสี่ยงหยุด
04
คะแนน 20
4 x 5 = 20, วิกฤต

เมื่อเรียงตามคะแนนจะได้ R1, R2, R3, R4, R5 ซึ่งเป็นลำดับของการแก้ สมมุติว่าบริษัททำสำรองข้อมูลแบบแยกออกจากเครือข่ายและเปลี่ยนแปลงไม่ได้ ผลกระทบของ R1 อาจลดจาก 5 เป็น 3 คะแนนใหม่คือ 4 x 3 = 12 สูง และถ้าเปิดการยืนยันตัวตนหลายขั้น โอกาสเกิดของ R2 อาจลดจาก 4 เป็น 2 คะแนนใหม่คือ 2 x 4 = 8 ปานกลาง ตัวเลขหลังแก้เป็นการประเมินของเราเอง ควรให้ผู้รับผิดชอบทบทวนจริงก่อนเชื่อ

เมื่อวิธีง่ายไม่พอ

ตารางคะแนน 1 ถึง 5 เร็วและสื่อสารง่าย แต่หยาบ ตัวเลขมาจากการตัดสินของคน และเรียงลำดับได้เฉพาะภายในรายการเดียวกัน ถ้าต้องการวิธีที่เป็นทางการหรือคำนวณเป็นจำนวนเงิน ให้ดู 3 แหล่งต่อไปนี้

  • NIST SP 800-30 Rev. 1 ฉบับเต็ม: มีตารางตัวอย่าง เกณฑ์ประเมิน และแม่แบบบันทึกผลสำหรับแต่ละขั้น อ่านได้ฟรี
  • ISO/IEC 27005: มาตรฐานแนวทางจัดการความเสี่ยงด้านความมั่นคงปลอดภัยสารสนเทศ ฉบับปี 2022 ต้องซื้อ เราไม่ได้อ่านเนื้อหาของมาตรฐานนี้ ข้อมูลที่ใส่ไว้มาจากรายการสินค้าในแค็ตตาล็อกของ ISO เท่านั้น
  • FAIR (Factor Analysis of Information Risk ชื่อโมเดลประเมินความเสี่ยง): โมเดลที่ประเมินความเสี่ยงเป็นจำนวนเงิน โดยประมาณว่าเหตุการณ์สูญเสียเกิดบ่อยแค่ไหนและแต่ละครั้งเสียหายเท่าไร The Open Group รับรองเป็นมาตรฐานชื่อ Open FAIR

ผลการประเมินนี้ต่อยอดได้ ใน CSF (Cybersecurity Framework กรอบแนวทางด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ของ NIST) 2.0 หมวดย่อย ID.RA-05 (RA คือหมวดการประเมินความเสี่ยง) ระบุว่าให้ใช้ภัยคุกคาม ช่องโหว่ โอกาสเกิด และผลกระทบ เพื่อเข้าใจความเสี่ยงและจัดลำดับการรับมือ อ่านภาพรวมกรอบนี้ได้ใน NIST CSF 2.0: ฟังก์ชันทั้ง 6 และวิธีนำไปใช้ ถ้าองค์กรสนใจระบบบริหารจัดการความมั่นคงปลอดภัยสารสนเทศ ดู ISO/IEC 27001:2022 สำหรับผู้เริ่มต้น และสำหรับการจัดลำดับช่องโหว่ซอฟต์แวร์ ดู CVSS, EPSS และ KEV

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • เริ่มจากทั้งองค์กรในครั้งเดียว: รายการยาวเกินไปจนไม่มีใครทำจบ ควรเริ่มจากขอบเขตเล็ก
  • เขียนความเสี่ยงกว้างเกินไป: เช่น "แฮ็กเกอร์" หรือ "ความปลอดภัยอ่อน" ให้คะแนนไม่ได้ เพราะไม่รู้ว่าอะไรเสียหาย
  • ให้คะแนนโดยไม่เขียนเหตุผล: NIST เตือนว่าผู้ประเมินต่างคนอาจให้ผลต่างกัน การเขียนเหตุผลช่วยให้ผลทำซ้ำได้
  • ให้คนเดียวประเมินโดยไม่ถามเจ้าของงาน: ผู้ใช้ระบบรู้ผลกระทบจริงดีกว่าทีมไอที (ความเห็นของเรา)
  • ประเมินแล้วเก็บไว้เฉย ๆ: ถ้าไม่มีผู้รับผิดชอบและวันที่แก้ ความเสี่ยงก็เหมือนเดิม
  • ประเมินครั้งเดียวแล้วจบ: NIST ระบุว่าผลการประเมินใช้ได้ในช่วงเวลาจำกัด

ขั้นแรกที่ทำได้ทันที

  • เลือกขอบเขตหนึ่งเรื่อง: เช่น อีเมลและระบบบัญชี
  • ลิสต์สินทรัพย์ไม่เกิน 10 อย่าง: แล้วระบุเจ้าของแต่ละอย่าง
  • เขียนสถานการณ์ความเสี่ยง 5 ถึง 10 ข้อ: หนึ่งบรรทัดต่อหนึ่งเรื่อง
  • ให้เจ้าของงานช่วยให้คะแนน: ใช้เกณฑ์ 1 ถึง 5 ในบทความนี้ หรือปรับเอง และเขียนเหตุผลสั้น ๆ
  • เลือก 2 ข้อบนสุดมาแก้ก่อน: ระบุผู้รับผิดชอบและวันที่ทบทวน

ถ้าอยากเห็นภาพรวมของมาตรการที่องค์กรมีอยู่ก่อนเริ่มประเมิน ลองทำ แบบประเมินตนเอง ได้

แหล่งอ้างอิงและข้อมูลเพิ่มเติม

แนวคิดและเนื้อหาเรื่อง NIST SP 800-30 มาจากเอกสารฉบับเต็มที่เราเปิดอ่าน ส่วนข้อมูลของ FAIR มาจากหน้าเว็บของ FAIR Institute และบล็อกของ The Open Group ที่เปิดอ่านแล้ว เรายังไม่ได้อ่านตัวมาตรฐาน Open FAIR ISO/IEC 27005 ขายแบบเสียเงิน เราไม่ได้อ่านเนื้อหา เกณฑ์คะแนน 1 ถึง 5 ตัวอย่างบริษัท 80 คน และข้อความที่ระบุว่าเป็นความเห็นของเรา เป็นของเราเองและไม่ได้มาจากแหล่งเหล่านี้ บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายหรือการประกันภัย