Threat hunting (การล่าภัยคุกคาม) คือการที่นักวิเคราะห์ออกค้นหาร่องรอยของผู้โจมตีในระบบขององค์กรด้วยตัวเอง โดยไม่รอให้ระบบแจ้งเตือน ผู้ล่าเริ่มจากคำถาม เช่น "ผู้โจมตีอาจทำสิ่งนี้อยู่ในระบบเราหรือไม่" แล้วค้นหลักฐานใน log เพื่อหาคำตอบ TaHiTI (วิธีล่าภัยคุกคามแบบเปิดที่สถาบันการเงินในเนเธอร์แลนด์ร่วมกันจัดทำ) นิยามไว้ว่าเป็นการค้นหาเชิงรุกเพื่อหากิจกรรมอันตรายที่หลุดรอดมาตรการป้องกันเดิม ทั้งที่เกิดอยู่ตอนนี้และที่เกิดไปแล้ว บทความนี้อธิบายหลักการและวิธีเริ่มสำหรับทีมขนาดเล็ก

การล่าภัยคุกคามต่างจากการเฝ้าระวังปกติอย่างไร

เครื่องมืออย่าง SIEM (ระบบรวบรวมและวิเคราะห์ log จากหลายแหล่ง) และ EDR (ซอฟต์แวร์เฝ้าดูเครื่องคอมพิวเตอร์และเซิร์ฟเวอร์ แล้วตอบสนองเมื่อพบภัย) จะแจ้งเตือนเมื่อข้อมูลตรงกับกฎหรือโมเดลที่ตั้งไว้ ทีมงานจึงตอบสนองต่อการแจ้งเตือนนั้น การล่าภัยคุกคามทำในทางกลับกัน คือผู้วิเคราะห์เลือกคำถามก่อน ค้นข้อมูล แล้วจึงตัดสินว่ามีอะไรผิดปกติหรือไม่ TaHiTI ระบุว่าการล่าภัยคุกคามถือว่ากระบวนการเฝ้าระวังทำงานได้ดีอยู่แล้ว การล่าจึงเสริมการเฝ้าระวัง ไม่ได้มาแทนที่ ดูความสัมพันธ์ของเครื่องมือเหล่านี้ได้ใน เปรียบเทียบ SIEM, SOAR และ XDR และ เปรียบเทียบ EDR, XDR และ MDR

TaHiTI ระบุว่าจุดประสงค์หลักของการล่าคือลดเวลาที่ผู้โจมตีอยู่ในระบบโดยไม่ถูกพบ หลังจากที่เจาะเข้ามาได้แล้ว เวลานี้เรียกว่า dwell time (ระยะเวลาที่ผู้โจมตีซ่อนตัวอยู่ในระบบ) นอกจากนี้ยังมีประโยชน์อื่น ได้แก่

  • พบช่องว่างด้านการมองเห็น คือข้อมูลที่ต้องใช้เพื่อเห็นเทคนิคของผู้โจมตีรายหนึ่ง แต่องค์กรยังไม่ได้เก็บ
  • พบช่องว่างด้านการตรวจจับ คือพฤติกรรมที่ยังไม่มีกฎข้อใดจับได้
  • ได้แนวคิดสำหรับ use case (สถานการณ์ที่ต้องการให้ระบบเฝ้าระวังตรวจจับ) และกฎตรวจจับใหม่
  • พบภัยคุกคามและเทคนิคของผู้โจมตีรายใหม่ ซึ่งส่งต่อไปเป็นข้อมูลข่าวกรองภัยคุกคาม (threat intelligence)
  • ได้ข้อเสนอแนะเรื่องมาตรการป้องกันเพิ่มเติม

วิธีล่า 3 แบบ

PEAK (ย่อจาก Prepare, Execute, Act with Knowledge) เป็นกรอบวิธีล่าภัยคุกคามที่ David Bianco นำเสนอในบล็อกของ Splunk เมื่อเดือนเมษายน 2023 Splunk เป็นผู้จัดทำ จึงเป็นกรอบของผู้ผลิตรายหนึ่ง แต่ไม่ได้ผูกกับผลิตภัณฑ์ใดโดยเฉพาะ PEAK แบ่งการล่าเป็น 3 แบบ ได้แก่

  • ล่าตามสมมติฐาน (hypothesis-driven): ตั้งสมมติฐานว่าน่าจะมีภัยแบบใด แล้วใช้ข้อมูลยืนยันหรือล้มสมมติฐานนั้น
  • ล่าจากเส้นฐาน (baseline): กำหนดก่อนว่าพฤติกรรมปกติเป็นอย่างไร แล้วตรวจสอบสิ่งที่เบี่ยงเบนไป
  • ล่าด้วยโมเดลช่วย (model-assisted): ใช้โมเดล machine learning (การให้คอมพิวเตอร์เรียนรู้จากข้อมูล) ของพฤติกรรมปกติหรือพฤติกรรมอันตรายที่รู้จัก เพื่อหากิจกรรมที่ตรงหรือเบี่ยงเบนจากโมเดลนั้น

TaHiTI แบ่งง่ายกว่านั้น เป็นการล่าแบบไม่มีโครงสร้าง (unstructured) คือขุดค้นข้อมูลหาความผิดปกติโดยไม่มีสมมติฐาน กับการล่าแบบมีโครงสร้าง (structured) คือเริ่มจากสมมติฐาน ความเห็นของเราคือทีมมือใหม่ควรเริ่มจากการล่าตามสมมติฐาน เพราะขอบเขตชัด จบด้วยคำตอบ และจดผลได้ง่าย

เขียนสมมติฐานจากพฤติกรรมของผู้โจมตี

สมมติฐาน (hypothesis) คือข้อความที่ใช้ข้อมูลพิสูจน์ได้ว่าจริงหรือไม่จริง MITRE ATT&CK (ฐานความรู้สาธารณะเรื่องพฤติกรรมของผู้โจมตี รวบรวมจากเหตุการณ์จริง) เป็นแหล่งไอเดียที่ดี ATT&CK แยกอธิบาย tactic (เป้าหมายที่ผู้โจมตีต้องการ) และ technique (วิธีที่ใช้บรรลุเป้าหมายนั้น) TaHiTI ระบุว่า ATT&CK เป็นหนึ่งในตัวกระตุ้นที่ใช้เริ่มการล่าได้

ตัวอย่างของเราเอง สมมติฐาน: ผู้โจมตีที่ยึดบัญชีผู้ใช้ทั่วไปได้ กำลังใช้บัญชีนั้น login เข้าเซิร์ฟเวอร์จำนวนมากที่บัญชีนี้ไม่เคยใช้มาก่อน ข้อมูลที่ต้องใช้: log การ login ของเซิร์ฟเวอร์ วิธีตรวจ: ทำรายชื่อบัญชีที่เข้าถึงเซิร์ฟเวอร์มากผิดปกติในเวลาสั้น แล้วถามเจ้าของบัญชีว่าใช่ตนเองหรือไม่ TaHiTI อธิบายผลที่เป็นไปได้ 3 แบบ คือสมมติฐานเป็นจริง (พบกิจกรรมอันตราย จึงเริ่มตอบสนองเหตุการณ์) สมมติฐานไม่เป็นจริง (ไม่พบอะไร) หรือสรุปไม่ได้ (ปรับขอบเขตหรือข้อมูลแล้วลองใหม่)

ควรล่าจากพฤติกรรม มากกว่าล่าจากตัวบ่งชี้เดี่ยว ๆ Pyramid of Pain (พีระมิดแห่งความเจ็บปวด) ซึ่งเป็นโมเดลของ David Bianco ที่ TaHiTI ใช้ด้วย อธิบายเหตุผลไว้ พีระมิดมี 6 ชั้น เรียงจากล่างขึ้นบนคือ ค่า hash (ลายนิ้วมือของไฟล์) ที่อยู่ IP ชื่อโดเมน ร่องรอยบนเครือข่ายและเครื่อง (artifact) เครื่องมือ และ TTP (กลยุทธ์ เทคนิค และขั้นตอนที่ผู้โจมตีใช้ คือพฤติกรรมของผู้โจมตี) Bianco ให้คะแนนว่าแต่ละชั้นยากแค่ไหนที่ผู้โจมตีจะเปลี่ยน คือ ง่ายมาก ต่ำ ต่ำถึงปานกลาง ปานกลาง สูง และสูงมาก ตามลำดับ TaHiTI ระบุว่าเน้น 3 ชั้นบน และเน้น TTP มากที่สุด

INFOGRAPHIC
ล่าจากตัวบ่งชี้ กับล่าจากพฤติกรรม

ผู้โจมตีเปลี่ยนง่าย (3 ชั้นล่าง)

  • ค่า hash ของไฟล์เปลี่ยนง่ายมาก
  • ที่อยู่ IPเปลี่ยนง่าย ความยากต่ำ
  • ชื่อโดเมนความยากต่ำถึงปานกลาง

ผู้โจมตีเปลี่ยนยาก (3 ชั้นบน)

  • ร่องรอยบนเครือข่ายและเครื่องความยากปานกลาง
  • เครื่องมือความยากสูง
  • TTP (พฤติกรรม)ความยากสูงมาก

ขั้นตอนของการล่า: TaHiTI 3 เฟส

TaHiTI อธิบายการล่าเป็น 3 เฟส รวม 6 ขั้นตอน ส่วน PEAK มีรูปแบบใกล้เคียงกัน โดยมี 3 เฟสของตัวเอง คือ Prepare (เตรียม) Execute (ลงมือ) และ Act (นำผลไปใช้) ซึ่งเฟส Act ครอบคลุมการจดบันทึก การทำให้เป็นอัตโนมัติ และการสื่อสาร สำหรับ 3 เฟสของ TaHiTI คือ

  • Initiate (เริ่มต้น): มีตัวกระตุ้นเริ่มกระบวนการ เช่น ข้อมูลข่าวกรองภัยคุกคามหรือ ATT&CK ทีมสรุปเป็นเอกสารสั้น ๆ แล้วเก็บไว้ใน hunting backlog (รายการงานล่าที่รอทำ) เครื่องมือง่าย ๆ อย่าง SharePoint หรือ JIRA (ระบบติดตามงาน) ก็เพียงพอ
  • Hunt (ล่า): ทีมกำหนดรายละเอียดของการล่า เขียนสมมติฐาน และเลือกแหล่งข้อมูลกับเทคนิควิเคราะห์ จากนั้นวิเคราะห์ข้อมูล ปรับขอบเขตตามความจำเป็น แล้วสรุปว่าสมมติฐานเป็นจริง ไม่เป็นจริง หรือสรุปไม่ได้ ถ้าไม่มีข้อมูลที่ต้องใช้ ถือว่าการล่าล้มเหลว แต่ TaHiTI ระบุว่ายังได้บทเรียนที่เป็นประโยชน์
  • Finalize (สรุปผล): ทีมบันทึกผลและข้อสรุป พร้อมข้อเสนอแนะ เช่น มาตรการป้องกัน การปรับการเก็บ log use case การเฝ้าระวังใหม่ และการปรับปรุงกระบวนการ แล้วส่งผลต่อให้กระบวนการอื่น
INFOGRAPHIC
TaHiTI 3 เฟส
01
Initiate
ตัวกระตุ้น แล้วเข้า backlog
02
Hunt
ทดสอบสมมติฐานด้วยข้อมูล
03
Finalize
บันทึกผลและส่งมอบ

ขั้นสุดท้ายคือการส่งมอบผล TaHiTI ระบุว่าผลการล่าส่งต่อให้การตอบสนองเหตุการณ์ การเฝ้าระวัง ข่าวกรองภัยคุกคาม การจัดการช่องโหว่ และกระบวนการอื่นได้ กระบวนการเหล่านี้ยังเป็นแหล่งตัวกระตุ้นของการล่ารอบใหม่ด้วย การล่าจึงช่วยให้ทุกกระบวนการนั้นพัฒนาเร็วขึ้น

INFOGRAPHIC
ผลของการล่า 1 ครั้งส่งต่อไปที่ใดได้
ผลของการล่า 1 ครั้ง
ส่งต่อให้กระบวนการอื่น
ตอบสนองเหตุการณ์
เมื่อพบกิจกรรมอันตรายจริง
การเฝ้าระวัง
use case และกฎตรวจจับใหม่
ข่าวกรองภัยคุกคาม
พฤติกรรมผู้โจมตีที่พบใหม่
จัดการช่องโหว่
ช่องโหว่และการตั้งค่าที่ผิด

สิ่งที่ต้องมีก่อนเริ่ม

เอกสารของ SANS โดย Robert M. Lee และ Rob T. Lee (2016) ระบุสิ่งที่การล่าที่ได้ผลต้องมีไว้ดังนี้

  • ข้อมูลที่พอให้ค้นหา เช่น log, flow record (บันทึกการเชื่อมต่อบนเครือข่าย) และการแจ้งเตือน
  • เครื่องมือสำหรับค้นหา แสดงภาพ และวิเคราะห์ข้อมูล
  • นักวิเคราะห์ที่อยากรู้อยากเห็นและมีวิจารณญาณ เพราะงานซ้ำ ๆ ทำให้อัตโนมัติได้ แต่การคิดทำแทนไม่ได้
  • เวลาที่กันไว้เพื่อการล่าโดยเฉพาะ เพราะผู้ล่าทำงานได้ดีที่สุดเมื่อไม่ต้องดูคิวการแจ้งเตือนหรืองานบำรุงรักษาไปพร้อมกัน

เอกสารฉบับเดียวกันอธิบาย Hunting Maturity Model (แบบจำลองวัดความพร้อมด้านการล่า) ซึ่ง David Bianco เป็นผู้สร้าง มี 5 ระดับ ระดับ 0 พึ่งการแจ้งเตือนอัตโนมัติเป็นหลัก ระดับ 4 ทำขั้นตอนที่ได้ผลส่วนใหญ่ให้เป็นอัตโนมัติ การล่าเริ่มที่ระดับ 1 ด้วยการค้นหาตัวบ่งชี้จากข้อมูลข่าวกรองภัยคุกคาม ความเห็นของเราคือทีมเล็กไม่จำเป็นต้องตั้งเป้าสูงตั้งแต่แรก การล่าที่ทำซ้ำได้เดือนละครั้งก็เป็นจุดเริ่มที่เหมาะสม ถ้าไม่มี log ก็ไม่มีอะไรให้ล่า จึงควรอ่าน ควรเก็บ log อะไร และนานเท่าไร ก่อน ข้อมูลข่าวกรองภัยคุกคามยังเป็นแหล่งสมมติฐานที่ดี ดู Cyber Threat Intelligence สำหรับมือใหม่

จะรู้ได้อย่างไรว่าการล่าคุ้มค่า

TaHiTI แนะนำให้วัดคุณค่าที่การล่าสร้างขึ้น ไม่ใช่นับจำนวนครั้งที่ล่าเพียงอย่างเดียว ตัวอย่างตัวชี้วัดคือ

  • dwell time ของการบุกรุกที่การล่าตรวจพบ
  • จำนวนเหตุการณ์ที่เริ่มต้นจากการล่า
  • จำนวน use case การเฝ้าระวังที่เพิ่มหรือปรับปรุง
  • ข่าวกรองภัยคุกคามใหม่ที่ได้ระหว่างการล่า
  • มาตรการป้องกันใหม่ที่เสนอในรายงานการล่า
  • จำนวนช่องโหว่หรือการตั้งค่าที่ผิดพลาดที่พบ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

  • ล่าโดยไม่มีสมมติฐาน: TaHiTI เตือนว่าสมมติฐานที่กำหนดไม่ดีจะไม่ได้ผลลัพธ์ หรือได้ผลที่ผิดและนำไปสู่ข้อสรุปที่ผิด
  • มองว่าการล่าใช้แทนการเฝ้าระวังได้: TaHiTI ถือว่าการเฝ้าระวังทำงานได้อยู่แล้ว และการล่ามีไว้หาสิ่งที่การเฝ้าระวังพลาด
  • ล่าในที่ที่ไม่มีข้อมูล: ความเห็นของเราคือ log ที่ไม่เคยเก็บหรือถูกลบเร็วเกินไปทำให้การล่าล้มเหลวตั้งแต่ยังไม่เริ่ม
  • ค้นหาแต่ hash และที่อยู่ IP ที่รู้จักแล้ว: ใน Pyramid of Pain สองชั้นนี้คือสิ่งที่ผู้โจมตีเปลี่ยนได้ง่ายที่สุด
  • ไม่จดบันทึกเมื่อล่าแล้วไม่พบอะไร: สมมติฐานที่ไม่เป็นจริง ข้อมูลที่ใช้ และช่องว่างที่พบ ล้วนเป็นผลที่มีประโยชน์
  • ใช้ ATT&CK เป็นรายการตรวจเพื่อให้ครอบคลุม 100%: หน้าเว็บของ MITRE เองก็เตือนไม่ให้ใช้แบบนี้
  • ปล่อยให้ข้อค้นพบค้างอยู่ในรายงาน: ไม่มีกฎใหม่ แหล่ง log ใหม่ หรือการแก้ไขตามมา ผู้โจมตีรายต่อไปจึงรอดไปได้ด้วยวิธีเดิม

ขั้นแรกที่ทำได้ทันที

  • เลือกสมมติฐานหนึ่งข้อ: ใช้ตัวอย่างในบทความนี้ หรือเลือก technique ของ ATT&CK ที่เข้ากับระบบของตน
  • ตรวจข้อมูลก่อน: ยืนยันว่ามี log ที่ต้องใช้ และเก็บย้อนหลังนานพอ ถ้าไม่มี การแก้เรื่อง log คือผลลัพธ์แรกของการล่า
  • เริ่มทำ backlog: ใช้ spreadsheet หรือรายการ SharePoint ก็พอ โดยเขียนแต่ละไอเดียเป็นเอกสารสั้น ๆ
  • จดผลทุกครั้งในรูปแบบเดียวกัน: สมมติฐาน ข้อมูลที่ใช้ วิธีตรวจ ผล (เป็นจริง ไม่เป็นจริง หรือสรุปไม่ได้) และข้อเสนอแนะ
  • ส่งทุกข้อค้นพบให้ผู้รับผิดชอบ: เปิด ticket ให้ทีมเฝ้าระวัง ทีมตอบสนองเหตุการณ์ หรือทีมจัดการช่องโหว่

หากต้องการทราบว่าความสามารถด้านการตรวจจับและการตอบสนองขององค์กรอยู่ในระดับใด ลองทำ แบบประเมินตนเอง

ขอบเขตและความแม่นยำ

บทความนี้อ้างอิงหน้าเว็บที่ระบุในรายการด้านล่าง ซึ่งเราเปิดอ่านเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2026 เราอ่านเอกสารสั้นของ TaHiTI ที่เผยแพร่สาธารณะ ไม่ได้อ่านเอกสารฉบับเต็มหรือเครื่องมือ MaGMa หน้า Hunting Maturity Model ของ SANS ไม่ได้อธิบายแต่ละระดับ รายละเอียดของระดับจึงมาจากเอกสาร SANS ปี 2016 ส่วน PEAK อ้างจากบล็อกของ Splunk ตอนที่เราอ่าน หน้าเว็บของ MITRE ประกาศว่า ATT&CK v20 เป็นเวอร์ชันล่าสุด จึงควรตรวจว่ามีเวอร์ชันใหม่กว่าหรือไม่ ตัวอย่างสมมติฐานและความเห็นเรื่องจุดเริ่มต้นเป็นของเราเอง ไม่ได้มาจากแหล่งเหล่านี้

แหล่งอ้างอิงและข้อมูลเพิ่มเติม